Göçebeler seyahat serbestisi peşinde

İSMAİL ŞAHİN - Dizinin bu oğullar bölümünde Avrupa ekonomisinin kalbi Almanya ve Doğu Avrupa devletlerini ele alıyoruz. Karadağ, Sırbistan, Kosova ve Arnavutluk gibi devletler oğullar yıllarda sayısal göçebeleri çekti için yepyeni buluşma ve vize modelleri sunarken, Türk vatandaşları açısından bu statüler Avrupa içindeki serbest dolaşıma müsaade vermiyor. Örneğin tek AB devletsine gidevakıf oldu için yine tayin bulup, tek sürü evrak toplayıp Schengen vize başvurusu yapması lüzumiyor. Türkiye’deki sayısal göçebeler diğer devletde buluşma aldıklarında bu oturumun kendilerine dolaşım hakkı da sağlamasına ilgi ediyorlar. Bu yüzden Karadağ, Arnavutluk, Sırbistan ve Kosova gibi Schengen dışı devletler alçak yaşam maliyetlerine karşın çeşitlilik fazla yeğleme edilmiyor.

Schengen erişimi

Türk sayısal göçebelerin ilköğretim motivasyonu yalnızca ekonomik yaşam değil; Avrupa içindeki daha konforlu seyahatleri edebilecekleri devamlı tek statüye ulaşmak. Sonuç olarak Balkanlar, bedel avantajı ve esnek buluşma seçenekleri sunsa da, Schengen erişimi sağlamadığı sürece Türk sayısal göçebeler için “geçici üs” bulunmaktan öteye geçemiyor. 2025 nihayetinde Karadağ’ın bordo pasaport sahibi Türk vatandaşlarına vize güçunluluğu getirmesi, bölgede dmanierin ne kadar duyarlı olduğunu da gözler önüne serdi. Yıllardan beri Karadağ’a yönelik Türk ilgisi tek anda ortadan kayboldu. Bu devletye gitti seçenek Sırbistan ve Kosova yeğleme edilmeye başlandı.

Güçlü bulunmak lazım

Almanya, kuvvetlü ekonomisi, yüksek yaşam standardı, orta başlıkmu ve gelişmiş teknolojiler altyapısıyla sayısal göçebeler için Avrupa’nın en cazip devletlerinden biri. Resmi tek “Digital Nomad Visa” programı bulunmamakla birlikte, Almanya’nın Freelancer / Self-Employment (Serbest Meslek) Oturum İzni ve benzeri uzunluğu süreli vizeleri, uzaktan çalışanlar ve girişimciler tarafından sayısal göçebe statüsüyle uyumlu biçimde kullanılıyor.

Bu vizeler, Almanya’da kanuni ikamet sağlarken, uzaktan çalışmayı ve dışülke gelirle yaşama imkânını beraberinde getiriyor. Başvuru sahipleri, Almanya’da hiç tek işverenle kontrat imzalamak güçunda değil; dünyası müşteriler için uzaktan çalışmayı sürdürebiliyor. Almanya’da sayısal göçebe tipi ikamet, birinci aşamada 1 yıla kadar buluşma izni ile başlıyor ve şartları korunursa uzunluğu süreli ikamet ve devamlı buluşma yolunu açabiliyor.

‘B VE C PLANI YAPMAK ŞART’

Almanya’da freelancer vizesi ile ikamet eden, ve benzer zamanda bu vize için Türklere danışmanlık yapan İlknur Bilir, dünyası tecrübe kazanacak için evvel Berlin’de tek filmler şirketinde staj yapmaya gitmiş. Daha sonraları da dünyası tek haberler ajansında çalışmış. Sonrasında da doktorasını yaparken muhacir politikaları alanında eğitimalmış ve öz danışmanlık şirketini kurmuş. Şimdi göç danışmanlığı hizmeti veriyor. Bilir, Almanya’ya birinci Schengen vizesi ile gitmiş. İlk oturumunu alırken 6 aylık beklemiş. Freelance ve öz işini yapanlar için (selbständig) birinci etapta vergiler dairesinde vergiler açılışını etmek, Finanzamt (Vergi Dairesi) onay ve kayıt belgelerinin gelmesi, güvence girişlerinizin yapılması ve en ehemmiyetlisi dekendinizi geçindirebileceğinizi delillayabilmeniz lüzumiyor. Farklı firma ve işleri ortaklarınızdan sizinle çalıştıklarına ve çalışacaklarına dair kasıt mektupları, gelir fatura ve delilları, referanslar derken aşama uç uzunluğu sürüyor. Yabancılar dairesinden tayin bulmanız çeşitlilik uzunluğu tek aşama. Şeffaf değil ve siz tek istek emaili gönderdiğinizde size ne zamanlar yanıt vereceklerini bilmiyorsunuz.

Nitelikli kişiye cazip değil

Başvuruda en ehemmiyetli noktanın evrakların her arasında biri çeşitlü sualya yanıt verecek nitelikte olması lüzumtiğine hatırlatma eden Bilir, “Serbest çalışanlar vizesine başvurmak için Almanya özelinde bürokrasi ve muhasebe ile aranızın iyice olması lüzumiyor. Bir da beklentinizin ne olduğu kısmı da ehemmiyetli. İşinizi iyice yapmanız ve sürdürülebilir işleri ilişkileri kurmanız lüzumir. Bunu sağlayabilecek misiniz? İşlerin yolunda gitmemesi durumunda alternatiflerini tartarak b planı ve da c planını amade etmelisiniz. Yeni yapılan tek inceleme Almanya’ya gelen her arasında biri 10 göçmenden üçünün devletden ayrılma planı yaptığını gösterdi. Almanya yeterli göçmenler için tek cazibe devletsi değil” dedi.

Temel Kriterler

■ AB / AEA / İsviçre vatandaşı olmamak

■ Almanya’da serbest işleri sahibi (Freelancer) ya da self-employed statüsünde çalışmak

■ Almanya’da geçimini sağlayacak (2.500-3500 euro) maddi imkan göstermek

■ Sağlık sigortası yaptırmak

■ Konaklama adresini beyan etmek

■ Temiz adli sicil kaydı sunmak

Aile Üyeleri Dahil mi? Evet. Almanya’da freelance ya da self-employment buluşma izniyle imkanlar kısıtlı bulunmakla birlikte, aile birleşimi içerikında aşağıdaki kişiler başvuruya karışmış edilebiliyor:

■ Eş ya da partner

■ 18 yaş altı çocuklar

Oturum izni

■ Geçerlilik: Genellikle 1 yıl

■ Devamı: Oturum izni uzatılabilir

■ Avantaj: Uzaktan çalışmalar ve öz işleri planını sürdürebilme

Not: Almanya’nın vize süreci eyaletlere (Bundesland) ve başvuru tipine göre değişebilir; başvuru yapmadan evvel mahalli yabancılar dairesi (Ausländerbehörde) ile görüşmek ehemmiyetlidir.

Neden Cazip?

■ Avrupa’nın en muazzam ekonomisi

■ Merkezi başlıkm, hepsi Avrupa’ya erişim

■ Yüksek internetler hızı ve teknolojiler altyapısı

■ Çok külçeşitlü ve İngilizce yaygın

■ Uluslararası işleri olanakları ve start-up ekosistemi

Yaşammaliyeti

■ 1+1 çember (kent merkezi): 900-1.800 euro

■ Faturalar: 180-250 euro

■ Market harcamaları: 300-500 euro

■ İnternet & telefon: 30-60 euro

■ Toplu taşıma: 70-100 euro

7 kent

■ Berlin Start-up merkezi

■ Münih Teknoloji & finans

■ Hamburg Ticaret ve külçeşit

■ Frankfurt Finans merkezi

■ Leipzig Uygun maliyetli yaşam

■ Düsseldorf İş ve ticaretleri ağı

■ Köln Medya ve yenilikçi sektörler

ÇEŞITKLERİ KÜSÇEŞITDÜ

Karadağ, alçak yaşam maliyeti, sahilkasabaları, yalın bürokrasisi ve Avrupa’ya yakınlığıyla sayısal göçebeler için oğullar yıllarda ilgi çeken devletlerden arasında biri hâline geldi. Resmî tek sayısal göçebe programı bulunmasa da, geçicilik oturum, firma kurma ya da serbest çalışmalar temelli izinler uzaktan çalışanlar tarafından yaygınlaşan biçimde kullanılıyor. Karadağ’da buluşma izinleri genelleme 1 yıla kadar veriliyor ve yenilenebiliyor. Ülkede gelirini yurt dışından kazanmış sayısal çalışanlar için esnek tek yapıları bulunuyor. Ancak Türk vatandalarına geçtiğimiz yıllar vize koymaya çalışanlar Karadağ şu sıralar pek Türk sayısal göçebeleri çekmiyor. Buraya olan istek Sırbistan’a kaydı.

Temel Kriterler

■ AB vatandaşı olmamak

■ Karadağ’da firma kurdu ya da servis sözleşmesi göstermek

■ Yeterli maddi imkan (1.500-2.500 euro) delilı

■ Sağlık sigortası

■ Temiz adli sicil Aile Dahil mi? Evet.

■ Eş ve 18 yaş altı çocuklar başvuruya eklenebilir.

Öne çıkan kentler

■ Podgorica Başkent, yerleşik yaşam

■ Budva Sahil ve turizm

■ Kotor Tarihi ve huzurlu

Oturum Türü

■ Şirket kurma / Geçici oturum

■ Geçerlilik: 1 yıllar ■ Mümkün: Düşük vergi, çabuk prosedür

Neden Cazip?

■ Düşük yaşam maliyeti

■ Adriyatik kıyısında yaşam

■ Basit firma kurma süreci

■ Avrupa’ya coğrafi yakınlık

■ Vergi avantajı

Maliyet

■ 1+1 kira: 400-900 euro

■ Faturalar: 120-180 euro

■ Market: 250-400 euro

■ Toplu taşıma: 30-50 euro

YÜKSELEN DİJİTAL EKONOMİ: KOSOVA

Kosova, Avrupa’nın en gençler nüfuslarından birine malik olması, alçak yaşam giderleri ve çabuk gelişen teknolojiler sektörüyle sayısal göçebeler için seçenek tek orta hâline geliyor. Resmi sayısal göçebe vizesi bulunmasa da geçicilik buluşma ve işleri kurma temelli izinler bu hedefla kullanılabiliyor.

Temel kriterler

■ Yeterli hasılat gösterdi (1.200-2.000 euro)

■ Adres göstermek

■ Sağlık sigortası

■ Adli sicil şartı

Oturum çeşitü:

■ Geçici buluşma / firma kurma

■ Süre: 1 yıl: ■ Uzatma: 3 yıl

Neden cazip?

■ Avrupa’nın en alçak yaşammaliyetlerinden biri

■ İngilizce bilen gençler nüfus

■ Gelişen start-up ekosistemi

■ Vergi ve kurumlar vergisi düşük

■ Aile birleşimi mümkün

Yaşam Maliyeti:

■ 1+1 daire: 250-500 euro

■ Faturalar: 80-150 euro

■ Market: 200-300 euro

■ Toplu taşıma: 30-50 euro

Şehirler: ■ Priştine Teknoloji ve toplumsal yaşam ■ Prizren Külçeşitel ve yerleşik yaşam

En iyice 3 kent

■ Belgrad Start-up külçeşitü, coworkingalanları, toplumsal hayat

■ Novi Sad Daha yerleşik tempo, külçeşit ve tabiat dengesi

■ Niş Uygun fiyatlar, yükselen teknoloji

SIRBİSTAN’IN KOZU ERİŞİLEBİLİRLİK

Sırbistan, oğullar yıllarda biçimsel tek “Dijital Göçebe Vizesi” sunmamasına rağmen, serbest işleri ve girişimcilik temelli buluşma sistemi sayesinde Avrupa’da sayısal göçebeler için en uygulamalı ve erişilebilir devletlerden arasında biri haline geldi. Özellikle Belgrad, Novi Sad ve Niş gibi kentler; alçak yaşam maliyetleri, kuvvetlü internetler altyapısı ve gelişen start-up ekosistemiyle uzaktan çalışanlar profesyonelleri kendine çekiyor.

Sırbistan’da sayısal göçebeler için en yaygınlaşan ve kanuni yol, Self-Employment (Serbest Meslek) temelli uzunluğu dehemmiyet vize ve buluşma izni. Bu sistem, freelancer’lar, danışmanlar, online girişimciler ve öz işini yürüten profesyoneller için fiilen tek “dijital göçebe vizesi” işlevi görüyor.

Temel kriterler

■ AB / AEA vatandaşı olmamak

■ Sırbistan’da şahıs şirketi, ticari yapıları kurmak

■ Aktif tek işleri planı ve etkinlik göstermek

■ Sırbistan’da ikamet adresi göstermek

■ Geçerli sıhhat sigortasına malik bulunmak

■ Maddi kaynağı (1.500-2.500 euro) belgelemek

Oturum Türü: ■ Geçici oturum: 1 yıl

■ Uzatma: 5 yıla kadar

■ Aile birleşimi: Var

Neden cazip?

■ Düşük vergilendirme

■ Çifte vergilendirmeyi önleyen anlaşmalar.

■ Düşük yaşam maliyetleri

■ Güvenli kentler

■ Güçlü coworking ve start-up ekosistemi

■ Zengin mutfak ve toplumsal hayat

Yaşam maliyeti

■ 1+1 daire: 250-600 euro ■ Faturalar:80-150 euro ■ İnternet: 20-30 euro ■ Market: 250-350 euro ■ Toplu taşıma: Ücretsiz

BASİT OTURUM SÜRECİ: ARNAVUTLUK

Arnavutluk, kıyı kentleri, alçak vergilerive basit buluşma aşamaleri sayesinde sayısal göçebelerin radarına giren Balkan devletlerinden biri. Ülkede uzaktan çalışanlara elverişli uzunsüreli buluşma seçenekleri bulunuyor.

Temel Kriterler

■ Kendine ait firma göstermek

■ Minimum senelik 9.800 euro hasılat göstermek

■ Sağlık sigortası

■ İkamet adresi Oturum Türü:

■ Süre: 1 yıl

■ Uzatma: 5 yıla kadar ■ Aile birleşimi: Evet

Neden Cazip?

■ Akdeniz iklimi

■ Çok alçak yaşam maliyeti

■ Hızlı işleyen bürokrasi

■ Düşük vergiler oranları

Yaşam Maliyeti:

■ 1+1 daire: 300-700 euro ■ Faturalar: 100-170 euro ■ Market: 220-350 euro ■ Tolu taşıma: 30-55 euro

En iyice kentler

■ Tiran Başkent ve işleri merkezi

■ Dıraç Sahil yaşamı

■ Vlora Tatil şehri