SON DAKİKA HABERLER: İsrail'in sofralara sızma taktiği! Hurma alırken dikkat, etikette gizli detay

Küresel hurma ticaretindeki çabuk gelişme ve tedarikleri zincirinin karışık yapısı, ürünlerin izlenebilirliği ve yafta şeffaflığına ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor. İsrail'in bilhassa Müslüman dünyasında boykota maruz kaldığı bugünlerde Avrupa'daki Müslüman nüfusun boykotunu aştı için yafta oyununa başvurduğu belirtiliyor.

2025 yılı itibarıyla 32,7 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşan dünyası hurma pazarının, 2026’da 34,5 milyar dolara yükselmesi ve senelik bileşik gelişme oranının oran 6,14 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Pazarın 2034’e kadar 55,58 milyar dolara ulaşması öngörülüyor.

Pazarın coğrafi dağılımına bakıldığında, senelik 9 milyon tonun üzerindeki hasat kapasitesiyle Orta Doğu ve Afrika (MEA) bölgesi belirleyici başlıkmunu koruyor.

Bölge, 2025’te dünyası hurma pazarının oran 85,28’ini oluşturdu. 2025’te 27,89 milyar dolar olan mahalli çarşı büyüklüğünün, 2026’da 29,43 milyar dolara yükselmesi bekleniyor.

Bu hakimiyette Tunus, İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, İsrail ve Mısır gibi hem imalat hem tüketimde öne çıkan devletlerin payı belirleyici görev oynuyor.

Mısır, 1,7 milyon tonu aşan üretimiyle dünyası lideri başlıkmundayken Suudi Arabistan 1,5 milyon tonun üzerindeki üretimiyle sonuncu sırada mekan alıyor. İran 1,3 milyon tonun üzerindeki üretimle üçüncü, Cezayir ise 1,1 milyon tonu aşan hacimle 4. sırada bulunuyor.

İSRAİL HURMA'DA KRİTİK AKTÖR

Bu tablo, dünyası arzın muazzam bölümünün bölgeler üreticileri tarafından karşılandığını gösteriyor.
Toplam imalat hacmi bakımından Mısır ve Suudi Arabistan’ın gerisinde kalan İsrail, buna karşın yüksek katma kıymetli hurma kategorisinde dünyası ticarette eleştirel tek oyuncu olarak öne çıkıyor.

Özellikle premium sınıfta mekan saha Medjool hurması ihracatı, devletnin dünyası pazardaki tesirsini artırıyor. Ancak imalat hacmi ile ihracat verileri arasındaki fark, tedarikleri zincirinin izlenebilirliği başlıksunda sual işaretlerine yolda açıyor.

Avrupa’da çeşitlilik saha raporları, medya raporları ve müşteri izleme kuruluşları, İsrail ve Batı Şeria’daki kanun dışı yerleşimlerde üretilen hurmaların, dünyası boykot ve yaptırımları aştı amacıyla menşe gizleme metotleriyle pazarlanabildiğini öne sürüyor.

TEDARİK ZİNCİRİNDE ŞEFFAFLIK TARTIŞMASI

İddiaların odağında, kanun dışı koloni üretimi hurmaların direkt ihracat seçenek üçüncüsü devletler ya da dolaylı lojistik hatlar üzerinden Avrupa’ya sevk edilmesi bulunuyor.

Batı Şeria kaynaklı ürünlerin “İsrail ürünü” olarak ya da yanındaki devletleri menşeli gösterilerek Avrupa Birliği pazarına sunulduğu talep ediliyor.

YENİDEN PAKATLEME VE GİZLEME TAKTİĞİ

Bazı ihracatçıların ürünleri serbest ticaretleri bölgelerinde yeniden paketlediği ya da aracı devletler kullandığı, bu yolla imalat kaynağının gizlendiği öne sürülüyor.

Avrupa’da yükselen ahlak ve dürüst ticaretleri hassasiyeti dolayı menşei gizlenen ürünlerin tüketiciyi yanıltma ve ticaretleri hukukunu ihlal eden etme riski taşıdığı vurgulanıyor.

RAMAZAN AYINDA ARTIYOR

Uzmanlara göre, bu metot, bilhassa talebin zirveleri yaptığı ramazan dehemmiyetlerinde daha şiddetli kullanılıyor. Artan istek karşı denetimlerin yetersizlik kalabildiği, bunun da haksız yarış oluşturduğu ifadeleri ediliyor.

Dünya Bankası verilerine göre, Hollanda’daki hurmaların tahminen yarısı ve Fransa’dakilerin üçte birinden fazlası İsrail menşeli ürünlerden oluşuyor. Hollanda ve Fransa, 2024'te toplamda tahminen 150 milyon dolar kıymetinde hurma ihracatı gerçekleştirdi.

Uzmanlar, bu ikisi devletnin Avrupa içi paketleme ve yeniden ihracat merkezleri olarak etkinlik gösterdiğini, ürünlerin buradan Almanya karışmış diğer AB devletlerine dağıldığını belirtiyor. Buna göre Avrupa'nın en muazzam ekonomisine malik olan Almanya'da toplamı hurma arzında İsrail bağlantılı ürünlerin payının tahminen oran 25’e ulaşabileceği öngörü ediliyor.

MEDJOOL HURMASI TARTIŞMANIN MERKEZİNDE

Üst mahsul kategorisinde mekan saha Medjool hurması, menşe tartışmalarının odağındaki başlıca mahsul başlıkmunda.

Avrupa Birliği (AB) devletleri pazarına antre koşulları ve sektörel raporların yayımlandığı bilgi tabanı CBI’ye göre, Avrupa’ya ihraç edilen Medjool hurmalarının tahminen oran 50’si İsrail kaynaklı. Uluslararası gıda ticareti yayınları ise bu oranın oran 75’e kadar çıkabileceğini öne sürüyor.

Eleştiriler, bu ihracatın tek bölümünün Batı Şeria’daki koloni üretiminden geldiği ve menşesinin noksan biçimde belirtilmediği iddiasına dayanıyor.

İSRAİL YILDA 35 BİN TON HURMA İHRAÇ EDİYOR

İsrail’in yılda tahminen 35 binlerce tonları hurma ihraç ettiği bununla birlikte bunun yalnızca kısıtlı bölümünün devletleri sınırları içindeki üretildiği belirtiliyor.Geri kalan kısmın Batı Şeria’daki koloni plantasyonlarından geldiği talep ediliyor.

İsrail’in tarım dergisi Lahaklai tarafından yayımlanan verilere göre, İsrail’in öz sınırları içerisindeki Arava Vadisi’nde bulunan plantasyonlarda yılda yalnızca 8 binlerce 800 tonları hurma üretiliyor.

Bu durum, ihraç edilen toplamı 35 binlerce tonluk hacmin tahminen oran 75’inin dünyası hukuka göre kanun dışı giriş edilen Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinden elde edildiğini gösteriyor.

İsrail menşeli şirketlerin bu hurmaları ihraç ederken gerçeği imalat yerini (işgal altındaki topraklar) gizlediği talep ediliyor.

'HURMA AKLAMA' UYGULAMASI

Sektörde "hurma aklama" olarak adlandırılan uygulamayla, yerleşimlerde üretilen hurmaların değişik menşe etiketleriyle pazara sunulduğu öne sürülüyor.

Bu ürünlerin zamanlar zaman Hollanda, Fas, Birleşik Arap Emirlikleri ve Filistin menşeli gösterilebildiği talep ediliyor. Sahadaki çok üreticiler, koloni hurmalarının Filistin tedarikleri zincirine aracılar üzerinden karıştırıldığını öne sürüyor.

İddiaya göre çok tüccarlar, biçimsel beyan miktarının bağlı mahsul kaydı yaparak aradaki farkı yerleşimlerden temin ediyor ve bu ürünler daha sonraları Filistin menşeli paketlerle ihracata giriyor.

Filistin makamlarının mazi yıllarda bu yönde operasyonlar yaptığı biliniyor. 2014’te Filistin Ekonomi Bakanlığının, “Filistin ürünü” etiketiyle satılmak istenen 20 tonları İsrail hurmasına el koyduğu bildirilmişti. Daha sonrakiler yıllarda da benzer sualşturmalar ve gözaltılar kamuoyuna yansıdı.

AB ETİKETLEME DÜZENLEMESİ

AB, koloni ürünlerinin etiketlenmesine ilişkin hususi kaidelar uyguluyor. 2019 tarihli AB Adalet Divanı hükümına göre, İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünlerin yalnızca “İsrail ürünü” olarak etiketlenmesi yeterlilik görülmüyor, tüketicinin yanıltılmaması için koloni menşesinin noksan biçimde belirtilmesi lüzumiyor.

Uzmanlar, Avrupa’daki tüketicilere hurma satın alırken menşe malumatsini dikkatle ttesirkleri çağrısında bulunuyor. Özellikle menşesi belirtilmeyen ürünler, aracı devletler üzerinden gelen sevkiyatlar ya da muğlak mahalli etiketler başlıksunda şeffaflık istek edilmesi lüzumtiği vurgulanıyor.

Öte yandan, İsrail tarım sektörünün, ordunun Gazze’deki soykırımın tetiklediği dünyası boykot dalgası ve lojistik maniler dolayı tarihinin en yoğun krizlerinden birini yaşadığı da talep ediliyor.

İsrail basınına yansıyan haberlere göre, üreticiler sektörün tek “çöküşün eşiğinde” olduğu başlıksunda hükümeti uyarıyor.

AVRUPA’DA İSRAİL’E YÖNELİK TÜKETİCİ BOYKOTU PERAKENDE SEKTÖRÜNÜ ŞEKİLLENDİRİYOR

İsrail’in gelenekselliği olarak en muazzam müşterisi başlıkmundaki Avrupa pazarlarında, müşteri hassasiyetleri ve temel hareketleri meyvesini veriyor. Belçika ve İrlanda gibi devletlerde boykotlar her arasında biri geçen gün daha tesirn hale gelirken bu toplumsal versiyonu perakende devlerini da beton adımlar atmaya güçluyor.

Son olarak Birleşik Krallık merkezli Co-op Group, üyelerinden gelen şiddetli istek üzerine aralarında İsrail'in da bulunduğu ve insanoğlu hakları ihlalleriyle anılan 17 devletden mahsul tedarikini tamamlanmış durdurma hükümı aldı.

Avrupa genelinde gittikçe kuvvetlenen bu toplu duruş, ahlak kıymetlerin dünyası ticaretleri zincirindeki dönüşçeşitücü gücünü tek kez daha delillıyor.

Haklarında hurma aklama iddiası gündeme gelen çok Filistinli ve dünyası şirketler ise suçlamaları reddediyor. Firmalar, tedarikleri zincirlerinin denetlendiğini ve sertifikasyon aşamalerinden geçtiklerini savunuyor.