1 saat önce
1
Günümüz teknolojisinde oyunlar aldı başını gidiyor! Gerçekçi grafikler, beraberinde büyüleyici açık dünya ve adeta yaşayan yapay zeka kullanımı ile oyunlarımızın gerçek olması neredeyseymiş tek adım uzakta. Dijital oyunların tarihine baktığımızda, günümüzdeki oyunlarla aralarındaki ayrım oldukça net tek şekilde yüzümüze vuruyor. Peki ya geçmişten günümüze gelen köklü seriler nasıl tek yolda izliyor? Bugün, listemizde sizi geçmişten günümüze klasik protesto serilerinin çarpıcı değişimlerinin tarihi tek derlemesi bekliyor.
Geçmişten Günümüze Klasik Oyun Serilerinin Çarpıcı Değişimleri: Aldığı Kararlar, Yükselişleri ve Çok Daha Fazlası!
Listemizde, yıllar içinde hem grafik hem da mekanik olarak çağ atlamış köklü protesto serilerine yer vermeye çalıştık. Listemizi 10 seri ile sınırlamamız sebebiyle; Civilization, Tomb Raider ve Need for Speed gibi örnekleri işte anmak istedik. Seçtiğimiz seriler, gelişim sürecinde mekaniklerle birlikteki değişim göstermiş olsa bile Warcraft serisi gibi doğrudan tür geçişi yaşayan örneklere mekan vermedik. Bu özellikleri göz önünde bulundurarak içeriğimizi hazırlamaya özen gösterdik. Dilerseniz ilave yapabilir ve listemize hayır olabilirsiniz! İyi okumalar dileriz.
Grand Theft Auto (GTA)
Rockstar Games, çıkardığı her arasında biri yepyeni oyunla sektörün standartlarını belirleyen tek stüdyo olarak nam saldı. GTA I ve GTA II ile sektörün standartlarına kafa tutuyordu: Kaos ağırlıklı ve oyuncuyu özgür bırakan üstten bakış kameralı tasarım, seçimleriyle oldukça aykırıydı.
Asıl kırılma noktası ise GTA III ile yaşandı. Üç boyutlu oynanışla birleştirilen serbest dünyası, zamanında oyuncuların taraftar olduğu özgürlükte tek açık dünya sunuyordu.
İlerleyen oyunlarla birlikteki atmosferi, dönemine göre takdir toplayan gerçekçilikte açık dünyası ve görev yapma unsurlarıyla kendinden bahsettirmeye devam etti. Bunlarla birlikteki hikâyesi, gerçekçi fizik motoru ve gelişen grafikleri yükselişlerinde eşlikçi oldu.
Kabaca; her oyunda farklı suç hikâyelerini ve bu hikâyelerin merkezindeki karakterleri başlıkları saha GTA serisi, bu yaklaşımıyla protesto dünyasının vazgeçilmez markalarından arasında biri hâline geldi. Tek kişilik hikâye senaryoları kadar çevrimiçi çok oyunculu modu ile da yıllardır popülerliğini korumaya devam ediyor.
- Çıkış Tarihi: 1997-2013
- Oyun Sayısı: 7
- Yayıncı: Rockstar Games
The Legend of Zelda
Oyuncu inisiyatifini esas akıma kazandıran en önemli serilerden arasında biri The Legend of Zelda ile devam ediyoruz. Minimal yönlendirme ve serbest dünyasıyla oyuncunun keşfine bırakılan oynanış, yıllar geçtikçe kendi ruhunu koruyarak şekillendi. Zelda serisi, temelde özgür oynanışı merkezine alıyor ve her arasında biri yepyeni oyunda farklı mekanikler deniyor. Atmosferi eşliğinde hikâyesini anlatan seri, grafik ve bölüm tasarımı olarak da büyük değişimler yaşadı.
İlerleyen zamanlarda, 3B dünyasına geçişinin ve çizgisel gidişatı bile kapsayan farklı denemelerin ardından, Breath of the Wild ile kökten değişim yaşandı. Artık iştirakçi inisiyatifi, kocaman açık dünya ve mekanik odaklı tek hâle geldi. Öyle ki; oyuncu, sistemleri tek araya getirerek araçlar ve çözümler üretir hâle geliyor.
Oyun; oyuncudan hazır çözümleri uygulamasını değil, sistemler arası tesirleşimle kendi çözümlerini üretmesini bekliyor. Adeta iştirakçi değil, protesto tasarımcısının kendisi oluyoruz. Aksiyon-macera sevdalılarının göz bebeği olan seri, günümüzde oyuncu inisiyatifini en içeriklı sunan örneklerden arasında biri olmaya devam ediyor.
- Çıkış Tarihi: 1986-2023
- Oyun Sayısı: +20
- Yayıncı: Nintendo
Doom
id Software, Wolfenstein 3D ile temellerini attıkları birinci şahıs aksiyon türünü öz markaları Doom ile sektör standardı hâline getirdi. İlk oyunlar, akıcı ve yüksek tempolu tek aksiyon vadediyordu. Yerel ağ üzerinden çok oyunculu oynanış, açık imkan kodu ve tarz desteğiyle topluluk odaklı tek yaklaşım sunuyordu.
İki buçuk boyutlu (2.5B) ile başlayan macera, 3B‘ye yönelirken saf aksiyon odaklı hızını korudu. Haritalar büyüdü, düşmanlar çeşitlendi ve nihayetinde kırılma noktası geldi: Oyunlarını tek teknolojiler sunumu gibi gören ekip, yepyeni tek Doom oyunu için hedefledikleri yenilikçi değişimi bulana dek Quake serisine odaklandı. Sektör standardı hâline gelen birinci şahıs oyunları, hikâye odaklı ve tempo geçişleriyle donatılmış tek tasarıya sahipti. Quake serisi e-spor mecrasında topluluğunu genişletirken artık Doom serisi için da yolda gözükmüştü.
Doom 3, 3B olmasına rağmen birinci oyunlara tezat tek tasarıma sahipti. Açık alanlar ve hızlı tempodan soyutlanarak, dar koridorlarda ürpertici yaratıklara karşı savaştığımız bir aksiyon-korku deneyimine dönüşmüştü. Her ne kadar sevilse de, Doom‘un özünü kaybettiğine dair eleştiriler üzerine seri yeniden değerlendirildi ve sil baştan tasarlandı.
Doom (2016) ile dehşet oyunu illüzyonundan sıyrılan seri, pür aksiyon ve hız odaklı özüne geri döndü. Günümüzde esas akım bulunmaktan çıkmış birinci şahıs aksiyonu, en hararetli hâliyle korumaya ve yepyeni mekaniklerle özüne öz eklemeye devam ediyor. Eternal, çeşitli silahlı kullanımına teşvik eden tasarımıyla; The Dark Ages ise yakın dövüş odaklı, daha temkinli ve tempo bazlı tek yapıyla bizlere sunuluyor.
- Çıkış Tarihi: 1993-2025
- Oyun Sayısı: 7
- Yayıncı: Bethesda Softworks
Wolfenstein
Gizlilik, stratejiler ve aksiyon türünü birleştiren birinci denemelerinden arasında biri olan Wolfenstein, günümüze geldiği noktada en çarpıcı değişimi yaşayan serilerden tek tanesi. Her ne kadar tür içerisinde gizlilik barındırdığını söylesek da strateji aksiyon kısmı daha çok ağır basıyor. “Düşmanları öldürmek için nasıl tek yolda izlemeli?” sualsuyla oyuncuları baş başa bırakıyor.
Wolfenstein 3D ile seri, sektörel tek çağ atladı. Modern birinci şahıs aksiyonun öncülerinden arasında biri olarak giriş edilen oyun, yüksek temposu ile strateji kısmının yavaş yavaş silineceği tek yolda izledi. Distopik tarihli tek bilim kurgu hikâyesini sinematik anlatı ile buluşturan çarpıcı örneklerdendir. Ve günümüzde modern birinci şahıs aksiyon ile varlığını korumaya devam ediyor. Markanın oğullar oyunu Youngblood; eşli oynanış sistemi üzerine kurulu olsa da, serinin esas odağı tek oyunculu bir tecrübe üzerine şekilleniyor.
- Çıkış Tarihi: 1981-2019
- Oyun Sayısı: 8
- Yayıncı: Bethesda Softworks (modern seri)
Fallout
Klasik izometrik sıra tabanlı bir görev yapma oyunu olarak başlayan Fallout, birinci ikisi oyunuyla daha karanlık ve vahim tek yaklaşım izliyordu. Kara mizah, retro-fütüristik havada ve yoğun hikâye anlatımıyla, sektörde hükümların gerçekten önem taşıdığı tek RYO standardı oluşturdu.
Bethesda‘nın devralmasıyla birlikteki Fallout 3, seriye çağ atlattı. Birinci şahıs aksiyon ve rol yapma türü hibriti hâline gelen marka, kıyamet sonrası temasını esas akıma taşıdı. Rol yapma ögeleri basitleşmiş olsa da açık dünya keşfinin serbestliği korundu. Seçimlerin hikâyeye tesirsi devam oyunlarında da sürdü, ancak birinci oyunlardaki kadar çevresel değişimlere yolda açmıyordu.
Fallout 76 gibi çevrimiçi çok oyunculu açık dünya deneyimi sunan oyunlar ve seriye yayılan mod desteği, Fallout’u cemaat odaklı bir merkeze taşımış oldu. Günümüzde hâlâ en çok sevilen kıyamet sonrası temalı oyunların başında geliyor.
- Çıkış Tarihi: 1997-2018
- Oyun Sayısı: 8
- Yayıncı: Interplay Entertainment (klasik), Bethesda Softworks (modern)
Alone içinde the Dark
Resident Evil ve Silent Hill başta bulunmak üzere, psikolojik ve hayatta kalma dehşet türünün temellerini atan Alone içinde the Dark; devrimsel çıkışının ardından, ne yazık ki tarihin tozlu sayfalarında silinmeye varan talihsiz tek yolda izliyor.
Sabit kamera açısı, bulmaca ağırlıklı yapısı ve Lovecraft temalı anlatımıyla şekillenen seri; devam oyunlarında birinci oyunun ruhundan arınmış, deneysel tasarılar izledi. Bir süre aksiyon ile korku arasında kimlik karmaşası yaşayan seri; korkuya yeniden odaklanan oğullar denemelerinde, teknikleri açıdan çağın gerisinde karşılandı.
2024 yılında ise tek anka kuşu misali küllerinden doğdu. Seri, birinci oyunun yeniden yorumlanmasıyla özüne geri döndü: Gerçekçi grafikleri ve modern tasarımı, klasiğin ilköğretim yapı taşları üzerinde yeniden yaşam buldu.
Lovecraft temalı, yavaş tempolu oynanış; bulmaca ve havada eşliğinde yoğun tek anlatı oluşturuyor. Özünde olduğu gibi, psikolojik ve hayatta kalma korku türü arasında gidip gelen yapı korunurken; modern tasarım yaklaşımıyla çok farklı tek renksiz sunuyor.
- Çıkış Tarihi: 1992-2024
- Oyun Sayısı: 8
- Yayıncı: Infogrames, Interplay Entertainment, Atari, THQ Nordic
The Elder Scrolls
Aksiyon görev yapma oyunlarındaki keşfedilebilir devasa açık dünya standardını esas akıma kazandıran The Elder Scrolls serisi, geçmişten günümüze farklı yollar izledi. Arena ve Daggerfall, her arasında biri defasında rastgele oluşan zindan sistemiyle dönemi için çığır açıcı olsa da karmaşık ve acımasız yapısı sabır lüzumtiriyordu. Tamamen oyuncunun keşfine bırakılan özgürlüğü, Morrowind ile biraz daha anlatı odaklı tek desteğe kavuştu.
Oblivion, serinin karanlık yapısını daha fantastik tek merkeze aldı ve mekaniklerini oyuncu dostu hâle getirdi. Bu şart klasik görev yapma oyuncuları tarafından eleştirilse de; Oblivion‘la birlikteki The Elder Scrolls, ana akıma adım atmayı başardı. Serinin ikinci kırılma noktası işte gerçekleşmişti. Peki işte bitti mi?
Asıl çağ atlayış ise Skyrim ile birlikte gerçekleşti. Rol yapma unsurlarını aksiyon odaklı hâle getiren oyun, sistemini oldukça basit tutarak oyuncuları devasa açık dünyası ve özgürlüğüyle kendine çekmeyi başardı. Her tek oyunu yüzlerce saat sürebilen seri, Skyrim’in tarz yardımli ve cemaat odaklı yapısı sayesinde ölümsüz hâle geldi.
The Elder Scrolls mekaniklerini çevrimiçi tek oyunda yaşamak isteyenlere; The Elder Scrolls Online ile evren genişlemeye ve Devasa Çevrimiçi Çok Oyunculu Rol Yapma Oyunu(MMORPG) anlayışıyla çeşitlenmeye devam ediyor. Milyonlarca etkin oyuncu, düzenli güncellemeler ve ilave paketler ile varlığını 2014’ten beri günümüze değin etkin olarak sürdürüyor.
- Çıkış Tarihi: 1994-2014
- Oyun Sayısı: 6
- Yayıncı: Bethesda Softworks
Prince of Persia
Zamanının platform oyunlarına farklı tek renksiz getiren Prince of Persia, refleks ve hız odaklı türü temkinli oynanış ve gerçekçi animasyonlarla buluşturdu. Dönemi için inanılmaz tek teknolojiler olan rotoskop tekniği, karakterin gerçek tek insanoğlu gibi hareket etmesini sağlıyordu. Salon makinesi oyunlarından medeniyet kalan zaman sınırlı oynanış, her arasında biri ne kadar yuva konsolu çıkışlı olsa da Prince of Persia’da da mekan alıyordu. Bir zaman içinde prensesi kurtarmanız lüzumen baskılayıcı ve gerilimli tek deneyim sunuyordu.
Devam oyunlarıyla birlikteki hafif aksiyon, bulmaca ve platformlar mekaniklerinin birleştiği seri; zaman sınırının kaldırılmasıyla sinematik hikâye anlatımına kavuştu. Teknolojinin gelişmesiyle 3B’ye geçişte yaşadıkları teknikleri sualnler, seriyi içten sarstı. Köklü tek dönüşüm ihtiyacı doğmuştu. Bu noktada yeniden deneysel tek işe koyuldular:
Zaman mekaniğiyle yeniden yaşam bulan seri; bu kez zamandan kaçtığımız değil, zamanı denetim ettiğimiz bir platform deneyimi sundu. Bu iddialı geçiş, markayı kurtarmayı başardı. Sonraki oyunlarda yeniden platform ve aksiyon odaklı deneysel değişiklikler denense de, hiçbiri The Sands of Time kadar pozitif karşılanmadı. Sonuç olarak, marka tek süreliğine askıya alındı.
Geçtiğimiz yıllarda art arda çıkan Prince of Persia: The Lost Crown ve The Rogue Prince of Persia, 3B’den arınarak serinin özünü modern tasarım anlayışıyla birleştirdi. The Lost Crown, zamanlar mekaniğinin markayla yeniden buluştuğu bir Metroidvania örneği sunarken; The Rogue Prince of Persia ise Rogue-Lite tek yapı benimsiyor.
Nihayetinde, başından beri deneysel ve riskli tek yolda izleyen seri; ümitsiz gidişatının ardından yeniden aydınlığa ulaştı. Hayranlar, markadan gelebilecek yepyeni oyunları merakla bekliyor.
- Çıkış Tarihi: 1989-2025
- Oyun Sayısı: 9
- Yayıncı: Ubisoft
Metal Gear
Gizlilik odaklı aksiyonun ilk adımlarından birisini atan Metal Gear serisinin getirdiği ses, pek da saklı olmadı. Gizlilik ve strateji odaklı aksiyonun en saygın adreslerinden arasında biri hâline geldi. Yıllar ilerledikçe ve teknolojiler geliştikçe 3B yapıya geçen seri, sinematik anlatımla politik ve kişisel dramı birleştiren birinci popüler protesto markası hâline geldi. Hikâyesi üzerinden sosyopsikolojik derinliklere değinen tek filmler havası veriyordu. Tüm bunlarla birlikte; sinematik ve oynanış dengesini korumayı başaran bir başyapıt, etiketini aldı.
Modern örnekleri; gizlilik ögeleri eşliğinde birçok çatışma seçeneği ile çeşitlenerek, oyuncuya daha özgürlükçü tek oynanış sunuyor. Yine da hiçbir zamanlar gizlilik ögesi, oyunun merkezinden çekilmedi ve geçmişten günümüze kendine özgü felsefesiyle oyuncular tarafından saygıyla anılmaya devam etti.
- Çıkış Tarihi: 1987-2025
- Oyun Sayısı: 10
- Yayıncı: KONAMI
Final Fantasy
Batı Rol Yapma Oyunları (BRYO), daha çok karanlık temalı zindan keşfi ve karakter gelişimi mekaniğini sıra tabanlı dövüşle buluşturan oyunlardı. Fakat geçmişten günümüze tür ismi olarak kendini koruyan Japon Rol Yapma Oyunları (JRYO); karakter gelişim mekaniklerinin yanı sıra, daha canlı dünyasıyla hikâye odaklı tek sıra tabanlı sistemi merkezine alıyordu.
Yıllar geçtikçe, Batı kısmında sıra tabanlı aksiyon yavaş yavaş yerini gerçek zamanlıya bıraktı. Ancak Japonya’da çoğunluğu oluşturan konsol sektörü, gerçek zamanlı aksiyon için yeterli donanıma malik değildi. Geleneksel yapıları da işin içine girince, bu denli büyük tek tasarımsal değişim iyice ırak görüldü. Böylece sıra tabanlı yapısı daimi hâle geldi ve günümüze kadar gelen, türün mihenk taşı hâlini aldı.
Dragon Quest ile ünlenen tür, Final Fantasy ile dünya çapında sesli getirdi. Hikâye anlatımı, kişilik çeşitliliği ve sinematik sahneleriyle yıllar geçtikçe tür içerisinde ihtilal üstüne ihtilal yaptı. Günümüzdeki oğullar örnekleri, sıra tabanlı yapıyı gerçek zamanlı unsurlarla harmanlarken türün en saygın örneklerden arasında biri olmaya devam ediyor. Serinin birinci dönemleriyle karşılaştırıldığında, hem görsel hem da mekanik açıdan değişimi muazzam tek ayrım sunuyor.
Dragon Quest; Final Fantasy‘nin aksine, modernleşirken dahi değişmemeyi ruhunun tek parçası hâline getirdiği için listemizde seriye doğrudan mekan veremedik. Ancak Final Fantasy‘nin varlığı, Dragon Quest‘in başarısına dayanıyor.
- Çıkış Tarihi: 1987-2025
- Oyun Sayısı: 16+
- Yayıncı: Square Enix
Listemiz bu kadardı. Burada anılabilecek daha çok protesto ve bu oyunlar içerisinde daha çok ayrıntı var. Sizler için olabildiğince minimalize hâle getirerek serilerin geçmişten günümüze geldiği noktayı oyun tarihi, oyun tasarımı ve neden-sonuç üzerinden açıklamaya çalıştık. Araya nesillerin girdiği serilerde böylesine farklar oluşması oldukça doğal. Tasarım seçimlerinde; teknolojinin, sektörün ve zamanla değişen iştirakçi kitlesinin bıraktığı izleri görmek kaçınılmaz oluyor.
Sizce başka hangi seriler listemize eklenebilirdi? Düşünceleriniz ve çok daha fazlasını yorumlarda belirtmeyi unutmayın. Görüşleriniz bizim için önemli. Buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ederiz. İyi oyunlar dileriz, sağlıcakla kalın.
English (US) ·