Yeni Kaan'lar sahneye çıktı! Üç prototip ilk kez aynı karede: Dış talep artacak mı?

Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr –Ziyarete ilişkin kıymetlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Görgün, “Bugün, Millî Muharip Uçak KAAN Projesi’nde çeşitlilik kıymetli tek adıma daha hep birlikteki şahitlik ediyoruz” dedi.KAAN’ınüç prototipinin mekan aldığı hangarı gezen Prof. Dr. Görgün, “Tam Boy Statik testlerde kullanılacak uçağımızın hangardan çıkışı ile birinci uçuşlarını yapan prototipimizin, bundan sonrakiler uçuşunu yapacak olan sonuncu prototipimizle birlikteki benzer karede mekan alacak olmaları, hem ehemmiyetli tek teknikleri aşamayı ifadeleri etmekte hem da binlerce insanın emeğinin beton tek göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır” kıymetlendirmesinde bulundu.

‘YENİ ÜRETİLEN UÇAKLARDA BAZI FARKLILIKLAR VAR’

KAAN’ınilk uçuşunu 2024 yılında yaptığını ve bu uçuşun P-0 olarak adlandırılan prototip modelle yapıldığını bununla birlikte bu modelin birinci başta yalınce mekan testlerinde kullanılması için üretildiğini hatırlatan Havacılık Araştırmacısı ve Fotoğrafçısı CemDoğut, “İlk uçuş yapan P-0 gerçekten mekan testlerinde kullanılmak için üretilmiş olan tek prototipti bununla birlikte bizler bu noktada işi hızlandıravakıf oldu adına bu modeli uçuş testlerinde da kullandık ve bu düzlem 2 uçuş gerçekleştirdi. Dün kamuoyu ile aktarılan görüntülerde mekan saha P-1 ve P-2 modelleri asıl uçuş testlerinde kullanılacak. Bu prototiplerden birisinin mekan testlerinde kullanılacağı ifadeleri ediliyor. Aslında mekan testlerinde kullanılacak uçağın hangisi olacağını da fotoğrafa bakınca anlayabiliyoruz. Fotoğraflarda mekan saha uçaklardan birisinin havada alıklarının hepsi takılı olmadığını, benzer biçimde koku kısmında radarın üstüne ileriki olan veradomolarak bildiğimiz kaplamasının da olmadığını gördük. Tahmin ediyorum ki bu mekan testlerinde kullanılacak olan prototip olacak. Diğer düzlem ise bu sene uçuş testleri başlayacak olan diğer prototip gibi görünüyor.” dedi.

İlk uçuş yapan KAAN ile yepyeni üretilen prototip modeller arasında çok farklılıklar olduğuna ilgi çekenDoğut, “Yeni üretilen uçaklarla birinci uçuş yapan düzlem arasında görülen en bariz farklılıklardan arasında biri koku yapısı. İlk uçakta koku kısmının altındaki ufak tek çıkıntı bulunuyordu. Yeni uçaklara baktığımızda burnun altı daha düzgünlük hale gelmiş gibi görünüyor. Burnun profili ya da boyu değişmiş olabilir ya da havada alıkları da geriye çekilmiş olabilir. P-0 uçağında havada alıkları ve kokpit neredeyseymiş benzer hizadaydı bununla birlikte yepyeni uçaklarda havada alıkları daha geride gözüküyor. Haluk Bey’in yukarıdan baktığı fotoğrafta uçakların arkası da görünüyor. Bu kısımda da ikisi motorlar arasındaki kaplama kısmının da değişmiş olabileceğini düşünüyorum. Bunlar benim birinci bakışta dikkatimi çeken noktalar oldu ama tabi fotoğrafları detaylıca inceleyip bu kısımların üzerinden tekrar geçmekte da yarar var.” şeklinde başlıkştu.

‘KAAN’I BUNDAN SONRA DAHA ÇOK UÇARKEN GÖRECEĞİMİZİ DÜŞÜNÜYORUM’

Milli muharip düzlem tasarısi içerikında geliştirilenKAAN’ınbundan sonrakiler aşamate daha çeşitlilik uçacağını düşündüğünü ifadeleri edenDoğut, “Bundan sonrakiler aşamate üretilecek olan prototiplerde da çok yapısal değişiklikler görebiliriz nedeniyle asıl uçuş testleri bundan sonrakiler aşamate başlayacak. Her uçuşta illaki yepyeni veriler elde edilecek ve bu içerikda gereksinim duyulursa lüzumli değişiklikler yapılacak. Uçak yapmaya başladığınız zamanlar ürettiğiniz prototipi birinci evvel yerde kuvvetlü malumatsayarlarda sanki uçuyormuş gibi testleri edersiniz. Buradan aldığınız veriyi uçağı gerçekten mi uçurduğunuzda aldığınız verilerle karşılaştırırsınız. Bu veriler arasında farklar çıkabilir ve bu içerikda yapısal değişiklikler yapabilirsiniz. Bunlar her arasında biri zamanlar için olacak şeyler. Uçak seri üretime girene kadar yapısal değişiklikler görmeyi bekleyebiliriz” dedi. Asıl uçuş testlerinde kullanılacak olan uçağın birinci uçuşunu yaptıktan sonraları da sık sık uçuş yapacağını düşündüğünü ifadeleri edenDoğut, “Bu noktadaHürjetörneğine bakabiliriz.Hürjet300 saati geçen tek uçuş süresine ulaştı. Devamlı değişik coğrafyalarda ve değişik koşullarda uçuşlar yapıyor. KAAN için da bundan sonrakiler aşama böylece olacak. Uçuşlar için üretilen prototipin birinci uçuşunun ardından da sık sık uçuşlar yapacağına eminim. Uçuşlar için kullanılması planlanan prototipin birinci uçuşunu bu yılın sonuncu yarısında yapması planlanıyor. Muhtemelen sonrakiler aşamate da çok bol uçuşlar yapacaktır.” diyerek fikirlerini ifadeleri etti.

Yer testlerinde uçağa takılacak sistemlerin birlikteki çalıştığında gösterdiği performansla birlikteki uçağın limitlerinin testleri edileceğini ifadeleri edenDoğut, bu süreci “Yerde yapılacak testlerde uçağın gövdesinin yıpranması da testleri edilecek. Bu testler sonucunda ilişki yerlerinde çatlaklar olup olmadığı ya da uçağın gövde ömrünün ne kadar dayanacağı belirleme edilecek. Bilgisayar ortamında bu başlıkda elde ettiğiniz tek bilgi var bununla birlikte bunu gerçeği şartlarda da denemeniz lazım. Bu noktada da düzlem kesin noktalardan bağlanarak stresli altına sokulacak, kanatları esnetilecek. Defalarca yapılacak olan bu testler gerçekten uçağın kesin tek uçuş saatinden sonraları yaşayacağı yıpranmaya eşkıymet olacak. Olası tek arıza ya da beklenmeyen tek şart yaşanırsa düzlem seri üretime girmeden evvel belirleme edildiği için değişiklikler yapılacak ve tekrar testleri edilecek. Yani düzlem yüzlerce zaman uçmuş kadar güçlanacak ve bunun ardından yaygınlaşan durumu denetim edilecek.” şeklinde anlattı.

‘ÇEŞITKİYE DAHA AZ SUALN ÇIKARAN BİR ALTERNATİF OLARAK GÖRÜLÜYOR OLABİLİR’

Dünyada halihazırda 5. kuşak düzlem üreten devletleri sayısının kısıtlı olduğuna ilgi çekenDoğut, “Halihazırda Rusya’nın 5. kuşak olarak tanımladığı SU-57 uçağı var ve bunun Cezayir’e ihraç edildiğine ilişkin haberler geliyor. Eğer bu doğruysa birinci ihraç edilen 5. kuşak savaşı uçağının SU-57 olduğunu söyleyebiliriz. F-35'i bu başlıkda değişik tutuyorum nedeniyle oradaki alımları zaten imalatçı ortaklar yapıyor. Bu uçaklara ilave olarak Çin’in elinde J-35 ve J-20 uçakları bulunuyor. Uçak gibi stratejiklik ürünlerin alımında yalınce tek sistemleri almazsınız; benzer zamanda siyasi duruşunuzu da gösterirsiniz. Uçağı ABD’den alırsanız, siyasi olarak ABD’ye bağlanmış oluyorsunuz. Ya da Çin’den alırsanız, benzer biçimde Çin’e bağlanmış oluyorsunuz. Ama çok devletler bu tarz bağlılıklara karışmış olmadan öz istediği biçimde hareket edevakıf oldu istiyor. Biz bu hedefla öz uçağımızı üretiyoruz. Suudi Arabistan ya da Endonezya gibi devletlerde kimseye bağlı olmadan hareket edevakıf oldu istiyor. Suudi Arabistan bütçe başlıksunda sıkıntılı tek devletleri değil ve istediği her arasında biri uçağı da alabilecek noktada. Ama buna karşın tek alım yaptığında siyasi olarak da satın aldığı uçağı üreten devletye bağlanıyor. Bu da çok zamanlarda tek baskılama aracına dönüşebiliyor. Bu noktada adı geçen devletler Türkiye’nin ABD ya da Rusya kadar sualn çıkarabileceğini düşünmüyor veKAAN’ırahatça kullanacakları tek seçenek olarak görüyor diyebiliriz.” dedi.