'Yanlışlıkla' uçak düşürdüler! İran yolcu uçağını ‘savaşa istekli’ komutan mı düşürdü?

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr –Sivil havacılık sektörü vaat başlıksu olduğunda asayiş ve alaka en ehemmiyetli başlıklardan arasında biri oluyor. Havayolları, uçaklarının olası tek kazaya karışmaması için çeşitlilik sayıda önleme başvuruyor olsa da çok durumlarda alınan önlemler çözümsiz kalabiliyor. Bu durumlardan arasında biri da medeni uçakların ordu müdahalelerle düşürülmesi. 2014 yılında Malezya Havayolları'na ait MH17 sefer sayılı uçak, Ukrayna bağlı düşürüldü ve 298 şahıs hayatını kaybetti. Benzer tek hadise 2020 yılında İran’da yaşandı ve Tahran’dan kalkan Ukrayna Uluslararası Havayolları’na ait yolcu uçağı tek havada müdafaa füzesiyle vuruldu. Yaşanan olayda 176 şahıs hayatını kaybetti. Bu olaylara ilişkin oğullar misal 2024 yılında Rusya’da yaşandı. Azerbaycan Hava Yolları’na ait yolcu uçağı, Rusya’nınGroznikentine iniş yapmaya çalıştığı sırada vuruldu. Vurulduktan sonraları Hazar gölünü geçerek Kazakistan’a geçen uçak,AktauHavalimanı yakınlarında 62 yolcu ve 5 mürettebatıile birliktedüştü. Kaza sonucu ikisi pilotlar da karışmış 38 şahıs hayatını kaybetti, 29 yolcu ise sağ kurtuldu. Yaşanan bu olaylar epey şahıs için şoke edici olsa da birinci değildi. Sivil havacılık tarihinde geçmişte da ordu sistemlerle düşürülen medeni yolcu uçakları bulunuyor. Bu olayların başında da 3 Temmuz 1988’de ABD savaşı gemilerinden ateşlenen füzelerle İran’a ait tek Airbus A300 tipi yolcu uçağının düşürülmesi geliyor. Peki, ABD ve İran arasındaki düşmanlıkta da ehemmiyetli kırılma noktalarından arasında biri olan bu olaya ilişkin neler biliniyor?

DUBAİ’YE GİTMEK İÇİN HAVALANDI

İran Hava Yolları'nın 655 sefer sayılı uçuşu, Tahran'dakiMehrabadUluslararası Havalimanı'nda başladı. Uçuşun sonlanacağı nokta, günümüzde da Orta Doğu’nun cazibe merkezlerinden arasında biri olan Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai şehriydi. UçağınMehrabad’dankalktıktan sonraları İran’ınBanderAbbas şehrine inmesi ve buradaki yolcularını da alarak Dubai’ye gitmesi planlanmıştı. Seferde vazife alacak olan uçak, birinci uçuşundan tek aylık sonra, Nisan 1982'de IranAirfilosuna katılan tek Airbus A300'dü. Mürettebat sualnsuz tek uçuş olacağını öngörü ediyordu. Uçuşun birinci etabı hepsi da öngörü edildiği biçimde sualnsuz biçimde gerçekleşti. Tahran’dan havalanan uçak, mahalli saatle 08:40’ta Bandar Abbas’a ulaştı.


Irak uçakları tarafından vurulan USS Stark

655 sefer sayılı uçuş, zaman 10:17'de Bandar Abbas'tan havalandığında, uçakta 274’ü yolcu ve 16’sı mürettebat bulunmak üzere toplamı 290 şahıs bulunuyordu. Uçuşun yalınce 28 an sürmesi planlandığı için, havada trafiği kontrolü kalkıştan sonraları uçağın tahminen 5 kilometrelik tek seyir yüksekliğine çıkması talimatını verdi. Uçağın tahminen 32 kilometre genişliğindeki A59 havada koridorunu kullanmasına müsaade verildi.

SAVAŞ UÇAĞI OLDUĞUNU ‘DÜŞÜNDÜLER’

BanderAbbas şehrinden havalanan yolcu uçağı, 290 yolcusuyla sualnsuz biçimde havalandı ve Dubai’ye doğrusu seyretmeye başladı. Uçakla haberleşme, kalkıştan kısa süresi sonraları mahalli saatle 10:24’te kesildi. Uçak, ABD Donanmasının bölgede bulunan güdümlü roket kruvazörü USSVincennes’tenfırlatılan 2 füzeyle vurulmuştu. Füzelerle vurulan düzlem patlamanın şiddetiyle havada parçalanarak denize düştü. Yaşanan olayda uçakta bulunan 66’sı çocuk 290 kişinin tamamı hayatını kaybetti. ABD Savunma Bakanlığı, birinci anda savaşı gemisinin İran'a ait tek F-14 savaşı uçağını hedefleri aldığını savundu bununla birlikte yolcu uçağının vurulduğu ortaya çıktıktan sonraları füzelerin "yanlışlıkla" ateşlendiğini öne sürdü.

ABD donanması, olaya ilişkin yapılan sualşturmada, İran’a ait yolcu uçağının kalkış yaptığı Bandar Abbas Uluslararası Havalimanı'nda İran Hava Kuvvetleri’ne ait F-14 savaşı uçakları da bulunuyordu. ABD’li ytesirliler, bu uçakların ABD gemilerini vurabilecekMaverickfüzeleriyle donatıldığına inanıyordu ve yolcu uçağının vurulmasından tek gün evvel İran savaşı uçakları ve ABD savaşı gemileri arasında çatışmayla neticelanma ihtimali olan temaslar yaşanmıştı. ABD’li ytesirlilere göre düzlem kendisine yapılan hiçbir çağrıya yanıt vermemişti ve bu sebeple tek savaşı uçağı olduğu kıymetlendirilerek düşürülmüştü.

İRAN HALA ÖZÜR BEKLİYOR

Yaşanan hadise sırasında USSVincennes, İran suları içerisinde olduğu için Tahran, düzlem tipi olanlar ABD gemisinin yangın etme ytesirsi olmadığını açıkladı ve yaşanan olayı ‘kasıtlı saldırı’ olarak tanımladı. Dehemmiyetin ABD Başkanı Ronald Reagan ise olayın "kasıtlı olmayan trajik yanlış" olduğunu savunarak hayatını kaybedenlerin ailelerine başsağlığı diledi. Reagan, yaptığı açıklamada özür dilemekten kaçındı. İki devletleri arasında yapılan müzakerelerin ardından ABD’nin hayatını kaybeden kişilerin yakınlarına verilmek üzere İran’a61.8milyon dolar tazminat ödemesine şart verildi.

Uçağın vurulmasından 9 aylık sonra, 10 Mart 1989'da William C. Rogers’ın eşiSharon, San Diego'da eşinin adına kayıtlı tek minibüsün içindeyken bombalı saldırıya uğradı bununla birlikte yarası almadan kurtuldu. Saldırının İran uçağıyla bağlantılı olduğu yönünde şüpheler vardı bununla birlikte yapılan incelemelar neticesuz kaldı. Gemi komutanı Rogers, vazifei süresince muvaffakiyetlarından dolayı 1990'da "Liyakat Nişanı" ile ödüllendirildi.