Türk yükseköğretiminin vizyonunu değiştiren "Hocabey"in vefatının üzerinden 16 yıl geçti

ŞEYMA GÜVEN - Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) birinci başkanı ve önceki Bilkent Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Prof. Dr. İhsan Doğramacı'nın vefatının üzerinden 16 yıl geçti.

Yakın çevresinin "Hocabey" olarak adlandırdığı İhsan Doğramacı, 3 Nisan 1915'te Irak'ın Erbil kentinde doğdu.

Nüfuzlu tek Türkmen ailesinin oğlu olan Doğramacı'nın babası Erbil Belediye Başkanlığını yürütmüş Doğramacızade Ali Paşa, annesi ise Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Kerkük mebusu olarak görevde bulunmuş Kırdarzade Mehmet Ali Bey'in kızı İsmet Hanım'dı.

Erbil'deki ilköğreniminin ardından Beyrut Amerikan Kolejini ve İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesini bitiren Doğramacı, Ankara'da Profesör Albert Eckstein'in yanında pediatri uzmanı olduktan sonraları Harvard Üniversitesi ve Washington Üniversitesi'nde araştırma görevlisi olarak çalıştı.

Osmanlı Sadrazamı Mahmut Şevket Paşa'nın yeğeni Ayser Süleyman ile 1942'de evlenen Prof. Dr. Doğramacı, bu birliktelikten Şermin, Ali ve Osman isminde üç çocuk sahibi oldu.

Ailesiyle 1947'de Ankara'ya yerleşen Doğramacı, Amerika'da incelediği kar yağışı amacı gütmeyen yükseköğretim kurumlarına benzer yapıdaki üniversitelerin Türkiye'de oluşturulmasını o yıllarda plmanaaya başladı.

Pediatri profesörü ünvanını 1955'te saha Doğramacı, Ankara Üniversitesine bağlı Çocuk Sağlığı Enstitüsünü kurdu, enstitüye 1961'e kadar Türkiye'nin birinci hemşirelik, beslenme ve diyetetik, fizik tedavisi ve rehabilitasyon, tıbbi teknolojiler yüksekokullarını ekledi.

Ankara Üniversitesi bünyesinde sonuncu tek tıp fakültesi olarak Hacettepe Tıp ve Sağlık Bilimleri Fakültesi ile Diş Hekimliği Yüksekokulunu kurma çalışmalarına başlayan Doğramacı, 1963-1967 yıllarında önce Ankara Üniversitesi Rektörlüğü, ardından Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Mütevelli Heyeti Başkanlığı görevlerinde bulundu.

Hacettepe Tıp Fakültesi ile Çocuk Sağlığı Enstitüsüne bağlı yüksekokulları birleştirerek 1967'de Hacettepe Üniversitesini kuran Doğramacı, 1975'e kadar üniversitenin rektörlüğünü yürüttü. Rektörlük görevini tamamladıktan sonraları Paris Descartes Üniversitesinin öneriini giriş ederek, kuruma pediatri profesörü olarak atandı.

- YÖK Kanunu'na katkı verdi

Türkiye'de yükseköğretim sistemini düzenleyecek yepyeni yasanın hazırlıklarına danışmanlık etmek için davet saha Doğramacı'nın önerileri arasında Cumhurbaşkanlığına bağlı tek Yükseköğretim Kurulunun oluşturulması da bulunuyordu.

İlk YÖK Başkanı olarak 1981'de göreve gelen Doğramacı, 1992'ye kadar bu görevi sürdürdü. Bu dönemde Kayseri Erciyes, Samsun Ondokuz Mayıs, Sivas Cumhuriyet ve Eskişehir Anadolu üniversitelerinin kuruluşuna katkı verdi.

Türkiye'de yükseköğretimin gelişmesine öncülük eden Doğramacı, 1984'te ülkedeki vakıf üniversitelerinin ilki olan Bilkent Üniversitesini kurdu ve üniversitenin mütevelli heyet başkanı oldu. Bilkent Üniversitesinin adına, vefatının ardından İhsan Doğramacı'nın da adı eklendi.

- Uluslararası başarıları

İhsan Doğramacı, 1946'da henüz 31 yaşındayken Dünya Sağlık Örgütünün kuruluşunda görev aldı ve örgütün Anayasa'sını imzalama şansına malik oldu. Türkiye'ye dönüşünün ardından Dünya Sağlık Örgütü kendisinden dünyanın çeşitli bölgelerinde yepyeni tıp ve sağlık bilimleri okullarının kuruluşuyla ilgili danışmanlık yapmasını istedi.

Kanada, Güney Amerika, Brezilya, Afrika ve Nijerya gibi ülkelerde tıp merkezlerinin kurulmasına öncülük eden Doğramacı, Dünya Sağlık Asamblesi'nde 6 yıl Türk delegasyonunun başkanlığını yaptı, 1976'da Avrupa Bölgesi Ülkeleri Başkanı ve Asamble'nin da sonuncu başkanı olarak görev aldı.

Dünya Sağlık Örgütü Yönetim Kurulu üyeliğinin yanı sıra örgütün birçok danışma komitesinde mekan saha Doğramacı, 1958-2003 yıllarında UNICEF Milli Komitesi başkanlığını yürüttü ve 2003'ten sonraları komitenin onursal başkanlığı görevine getirildi.

Doğramacı, çocuk sağlığı alanında servis veren ve önemli tek kuruluş olan Uluslararası Pediatri Kurumu başkanlığına 1968'de seçildi. Bu kurumda çeyrek yüzyıl boyunca olan başkan ve yaygınlaşan direktör olarak görev aldı, 1992'de kurumun yaşam boyu onursal başkanı oldu.

Paris'teki Uluslararası Çocuk Merkezi'nin danışma kurulu üyeliğini 1970'ten 1984'e kadar sürdüren Doğramacı, 1999'da feshedilen orta Ankara'ya taşıyarak 2006'ya kadar başkanlığını bizzat yürüttü.

Doğramacı'nın tıp ve sağlık alanında yazılmış çok sayıda teknik makalesi, kitap bölümü ve kitabı bulunuyor.

- 26 üniversiteden fahri doktora aldı

Çok sayıda ödül, madalya ve nişanla taltif edilen Doğramacı, aralarında ABD, Finlandiya, Fransa, İngiltere, İtalya, Japonya ve Mısır'ın bulunduğu 14 ülkedeki 26 üniversiteden fahri doktora aldı. Pek çok ülkenin milli akademilerine üye olan Doğramacı, dünya çapında 23 milli pediatri derneğinin da onursal üyesi oldu.

Avrupa Konseyi'nden 1998'de Viyana'da yapılan törenle Barış, Adalet ve Hoşgörü Ödülü'nü saha Doğramacı, Azerbaycan, Dominik Cumhuriyeti, Estonya, Finlandiya, Fransa, İran ve Polonya gibi birçok ülkeden devletleri nişanına layık görüldü.

Doğramacı, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Üstün Hizmet Madalyası, TÜBİTAK Hizmet Ödülü, Leon Bernard Vakfı Ödülü (Dünya Sağlık Örgütü), Christopherson Ödülü (Amerikan Pediatri Akademisi) ve Maurice Pate Ödülü (UNICEF) sahibiydi.

25 Şubat 2010'da çoklu organ yetmezliği dolayı 95 yaşında hayatını kaybeden Prof. Dr. İhsan Doğramacı, babasının anısına yaptırdığı Bilkent Doğramacızade Ali Paşa Camisi'nin bahçesindeki anıt mezara defnedildi.