Ege'de barış haritası

Şu anda Türkiye’den Yunan adalarına sürekli ve biçimsel tek elektrik ihracatı yok bununla birlikte zamanlar zaman şu başlıkları gündeme geliyor: “Yunanistan’ın bazı küçük adalarda pahalı dizelle elektrik üretimi yapması ülkeyi güçluyor. Deniz altı kabloyla Türkiye’den güç ithalatı daha ekonomik.”Bu gizilgüç kullanılmayı bekliyor. İki ülke arasında sürekli tek suyu temini sistemi da yok bununla birlikte geçmişte özellikle yazları aylarında suyu sıkıntısı yaşayan bazı adalara tankerle suyu satışı yapıldığı oldu. Türkiye kıyısına çok yakın bazı adalarda özel sektör aracılığıyla suyu ticareti gerçekleşti.Bu gizilgüç da hayata geçirilebilir.

ADALARA ASKERİ YIĞINAK VE TEHDİT ALGISI

Türkiye Yunanistan’ı ordu yığınakla suçluyor. Yunanistan ise Türkiye’yi tehditleri olarak görüyor.Klasik tehditleri algılamalarıyla sürekli teyakkuzda olacak şekilde Ege’nin tek cephe hattı mı yoksa müşterek tek deniz mi olacağına şart verilmesi lüzumiyor. Her Navtex hükümı karşılıklı gerilimi artırıyor. Ancak diğer yandan her arasında biri feribot seferi halklar arasındaki işbirliğine dair güçlü iletilar veriyor. Depremde, yangında, doğal afetlerde halklar güçlü dayanışma iletiları sergiliyor. Türkiye, adaların silahlandırılmasının; Lozan ve Paris anlaşmalarına aykırı olduğunu savunurken, Yunanistan Türkiye’den gelen tehditleri iletilarıyla müdafaa amaçlı bunları yaptığını öne sürüyor.

Bunun aşılabilmesi için karşılıklı ordu şeffaflık, tatbikatların sınırlandırılması ve güven artırıcı önlemler alınabilir. Geçmişte olduğu gibi kardeş şehirler, kültürel işbirliği, gençlik değişim programları, filmler sektörü, medya dilinin sertlikten arındırılması, vize ve ulaşımı basitlaştırmaya dönük tedbirler alınabilir. Türkiye ile Yunanistan arasında, “büyük dostluk” geliştirmesi çok gerçekçi değil bununla birlikte “güçunlu denge ortaklığı” ve “güçunlu komşuluk işbirliği” sağlanabilir.

12 MİL SUALNU

Yunanistan’ın Ege’de kıta sahanlığını 12 mile çıkarması Türkiye açısından casus belli (savaş nedeni) sayılıyor. Yunanistan’ın bu hükümı Ege’de Türkiye’nin açık denize çıkışını vahim ölçüde sınırlar. Yunanistan Ege’de fiilen kıta sahanlığını 6 mil olarak uyguluyor bununla birlikte zamanlar zaman 12 mili güçluyor. 12 mil İyon Denizi’nde uygulanıyor. Yunanistan sürekli bunu tek baskı aracı olarak gündeme getiriyor. Türkiye ordu caydırıcılığını kullanarak bu statübaşlıkn bozulmasına müsaade vermiyor. Bu mesele dondurulmuş tek buhran olarak ikisi ülke arasında duruyor.

GÜVENLİK-ÜSLER VE SİLAHLANMA

ABD’nin Girit ve Dedeağaç’taki üsleri, Yunanistan’ın Fransa ve ABD ile müdafaa anlaşmaları, tatbikatlar, Türkiye’nin ordu kapasitesi, İHA ve SİHA varlığı, adalardaki füze sistemleri, ikisi ülke arasındaki güvenlik sualn alanları… İki ülke NATO üyesi olsa da bu farklı işbirlikleri gerginlik üretiyor. Türkiye’nin Mavi Vatan doktrini, Libya ile münhasır ekonomik bölgeler anlaşması Yunanistan’ı güçluyor.

Bir tarafın müdafaa amaçlı önlemleri diğer ülke için tehditleri olarak algılanıyor. Liderlerin önünde güçlayıcı bazı meseleler var: Deprem ve yangın gibi doğal afetlerde işbirliği ihtiyacı, ekonomik krizlerin yolda açtığı maliyetler, NATO içinde uyumlu olma baskısı, ABD ve AB’nin Doğu Akdeniz’de denge beklentisi, güç arz güvenliğinin gerginlikten zarar görmesi… Bu nedenle kontrollü tek normalleşmeye ihtiyaç duyuluyor. Bu adımlar, ikisi ülke arasında turizm ve ticari işbirliklerinin artmasını sağladığı gibi dönemsel anilik krizlerin büyümesini da önler. Siyasi ve hukuki meselelerin çözümü için yürütülen istikşafi görüşmelerden azami uzlaşı çıkarsa Lahey’e sınırlı başlıklarla gidilir.

NAVTEX İLANLARI

Ege ve Akdeniz’de yaşanan Navtex ilanları ve sondaj krizleri, havada sahası ihlalleri iç siyasette milliyetçi dalgaların yükselmesine yolda açıyor. Türkiye, Ege’de statübaşlıkn tekbaşına taraflı değiştirilmesine müsaade etmiyor. AB üyesi yapılan Güney Kıbrıs’ın da bu noktada Yunanistan tarafından farklı ittifaklar ve işbirlikleri için kullanılması Türkiye’nin gelenekselliği çıkarları açısından büyük tek güvenlik riski barındırıyor.

Türkiye, Doğu Akdeniz’de deniz ytesir alanlarının korunması, NATO içinde dengenin sağlanması, ABD-Yunanistan ordu yakınlaşmasının sınırlandırılması için politikalar üretiyor. Ankara denizde ve havada ordu caydırıcılığını korurken, diplomatik kanalları da açık tutmaktan yana. Denizcilere yönelik tek seyir güvenliği ve etkinlik bildirimi sistemi olan Navtex; tatbikat, sondaj, sismik araştırma, ordu etkinlik gibi durumlarda ilan edilir.Ege ve Doğu Akdeniz’de NAVTEX, teknikleri duyurunun ötesinde tek egemenlik ve saha denetim iletiı olarak kullanılıyor.

Türkiye NAVTEX ilan ederek şunu yapıyor:

- Bu alanda etkinlik yürütüyorum.

- Bu sahayı ytesir alanım olarak görüyorum.

- Burada denizcilik güvenliğini bir sağlıyorum. Uluslararası hukukta fiili ve sürekli faaliyet, hak iddiasını güçlendiren unsurdur.

BÖLGESEL İSTİKRAR ÖNEMLİ

Türkiye-Yunanistan ilişkilerinde denge ikisi ülke liderliklerinin da işine yarar. Tesis edilmeye çalışılan bu ilişki, hepsi manasıyla “dostluk” değil, “güçunlu denge ortaklığı” olarak görülebilir.

Yapısal anlaşmazlıklar, gelenekselliği sualnlar ortadan kalkmasa da gerginliklerin krize dönüşme ihtimali azalır. Gıda ürünleri, inşaat malzemeleri, denizcilik ekipmanları, iskele hizmetleri, balıkçılık, doğal afetler, kültürel alanlar (mutfak, müzik, film, deniz kültürü, müşterek göç hikâyeleri), belediyeler arasında işbirliği, kardeş şehirler, festivaller, atletizm tesirnlikleri, gençlik değişim programları, medya ve akademi diyalogu, vize, seyahatleri ve ulaşımın basitlaştırılması yepyeni işbirlikleri için temel oluşturabilir.

Ege’de kalıcı barış ve istikrarı geçmişin acıları, hatıraları ve öfkeleri değil, günlük hayatın lüzumtirdiği ihtiyaçlar, kültürel yakınlık ve karşılıklı bağımlılık sağlayabilir. Tam manasıyla halkların kardeşliği!..Ege “cephe hattı” değil, “ortak deniz” olarak kurgulanabilir…