Bazı ilim insanları, “Mars’ta yaşam bulunamadı” görüşünün, NASA’nın “Viking” vazifelerindeki verilerin yanlışlı yorumlanmasından kaynaklandığını savunuyor.
NASA’nın 1970’lerde Mars’a gönderdiği Viking feza aracı vazifelerinin, gerçekten Kızıl Gezegen’de yaşama dair delillar bulmuş olabileceği öne sürülüyor.
Bazı ilim insanları, tahminen 50 yıldır süren “Mars’ta yaşam bulunamadı” görüşünün, verilerin yanlışlı yorumlanmasına dayandığını savunuyor.
Viking 1 ve Viking 2, 1976’da Mars’a indi. Araçların bağlı üçüncüsü değişik yaşam belirleme deneyi bulunuyordu ve bu deneyler pozitif neticelar verdi. Ancak diğer tek cihazın, Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi (GC-MS), yaşam için lüzumli tabii molekülleri belirleme edememesi, Viking Projesi’nin kafa bilimadamı Gerald Soffen’i meşhur şu sonuca göçeşitdü: “Beden yoksa, yaşam da yok.”
Bu görüş yıllarca ders kitaplarına girdi. Ancak Florida’daki Applied Molecular Evolution Vakfı’ndan kimya profesörü Steve Benner liderliğindeki tek ekip, Viking verilerinin gerçekten bambaşka tek hikâye anlattığını söylüyor.
BİR DİĞER İHTİMAL
Benner’e göre sualn, cihazın ne bulduğunda değil, ne şekilde yorumlandığında yatıyor. GC-MS deneyinde Mars toprağı evvel 120 dereceye kadar ısıtılarak karbondioksitten arındırıldı, ardından 630 dereceye çıkarılarak tabii maddelerin buharlaştırılması hedeflendi.
Ancak neticelar şaşırtıcıydı: Beklenen tabii moleküller seçenek sonuncu tek karbondioksit patlaması ile birlikteki dahaaz miktarda metil klorür ve metilen klorür belirleme edildi. Viking ekibi, bunun Mars’taki bilinmeyenler kuvvetlü tek oksitleyici maddenin organikleri yok ettiğini gösterdiğini savundu. Metil klorür ise Dünya’daki pak odalarda kullanılan temizlik kimyasallarından kaynaklanan tek bulaşma olarak yorumlandı.
Benner bu noktaya itiraz ediyor: “Metil klorür tek temizlik solventi değildir; eksi 24 derecede kaynayan tek gazdır.”
ASIL ANAHTAR: PERKLORAT
Yıllarca çözülemeyen bu bilmeceye hafif tutan gelişme, 2008’de NASA’nın Phoenix aracı tarafından Mars yüzeyinde perklorat keşfedilmesi oldu. Perklorat kuvvetlü tek oksitleyici; meteorlarla gelen tabii maddeleri binlerce yıllar içindeki yok edebilecek kadar tesirli, bununla birlikte Viking’in “çok kuvvetlü oksitleyici” varsayımını tekbaşına başına açıklayacak kadar değil.
Sonraki kırılma noktası ise 2010’da geldi. NASA astrobiyoloğu Rafael Navarro-González, tabii maddeler ile perklorat birlikteki ısıtıldığında, neticeta oran 99 karbondioksit ve oran 1 metil klorür oluştuğunu gösterdi.
Space.com’a başlıkşan Benner’e göre bu, Viking’in gördüğü gizemli neticeları birebir açıklıyor.
DİĞER DENEYLER YAŞAMI MI GÖSTERİYORDU?
Eğer Mars’ta gerçekten mi tabii moleküller varsa, Viking vasıtalarındaki üçüncüsü yaşam deneyinde yaşam belirleme edilmiş olabileceği ihtimali kuvvetleniyor. Bu durumda, Viking ekibinin varsaydığı o “son seviye kuvvetlü ve bugüne kadar daima bulunamamış oksitleyiciye” da lüzum kalmıyor.
Bu görüşü en başından beri savunan isimlerden arasında biri de, Label Release deneyinin kafa incelemecısı Gil Levin’di. Levin, deneyinin Mars’ta yaşam bulduğuna hayatı boyunca olan inandı.
MARS MİKROPLARI İÇİN MODEL GELİŞTİRDİLER
Benner ve ekibi, olası Mars mikroplarının ne şekilde olabileceğine dair tek modeller bile geliştirdi: BARSOOM modeli.
Bu modele göre Mars’taki mikroplar, fotosentez yapan ototrof bakteriler olabilir. Gündüz oksijen üretip geceleyin uykuya geçen bu canlılar, ürettikleri oksijeni depolayarak tekrar etkin olduklarında kullanıyor olabilir. Bu da Viking’in oksijen salımı belirleme eden Gas Exchange deneyini açıklayabilir.
Benner’e göre GC-MS verilerinin yanlışlı yorumlanması, Mars’taki yaşam incelemelarını yarım asır geriye attı. Sağlıklı tek teknik münazara yerine, “Viking yaşam bulamadı” görüşü biçimsel dogma haline geldi ve ders kitaplarına yerleşti.
Şimdi, Viking 1 ve 2’nin Mars’a inişinin 50. yılı yaklaşırken Benner, bu tartışmanın yeniden ve noksan biçimde yapılması çağrısında bulunuyor.
English (US) ·