'Altın Üçgen'de 50 yıllık hesaplaşma! El-Mecho gitti, ABD'nin tercihi neyi değiştirdi?

Derleyen: Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Dünyanın pek çeşitlilik yerinde uyuşturucu maddeler üretimi yapılsa da çok yerler diğerlerinden daha şöhretli oluyor. Son dehemmiyetde Venezuela'da ABD’nin uyuşturucudan yola çıkarak başlattığı operasyonlar dünyası gündemine damgasını vurmuştu. Yaşananların ardından pek çeşitlilik sual suallmuş ve içlerinde en çarpıcı olanı ‘sıra hangi devletde?’ olmuştu. Öyle ki uyuşturucu üretiminin orta ve yayılma noktası olduğu düşünülen çok noktalar arasında öne çıkan tek devletleri da Meksika’ydı. Ancak Meksika’nın uyuşturucu geçmişi bundan çeşitlilik daha eskiye, 'Altın Üçgen'in birinci kurulduğu dehemmiyetlere dayanıyordu. Peki ama 'Altın Üçgen' ne? İsminden da anlaşılacağı üzere karteller için altın kıymetindeki çok yerler, uyuşturucu üretimi ve dünyası pazarın çıkış noktasıydı. Bu üçgen, Meksika'daki fentanilin neredeyseymiş tamamının ele geçirildiği 3 vilayet olan Baja California, Sinaloa ve Sonora'yı kapsıyordu. Bölgedeki kaçakçılık hattı ABD-Meksika sınırının daha yerleşik tek bölümü üzerinden Arizona'ya bağlanıyordu. Ancak burası 'altın' oldu olalı devletlerin müdahalelerinin yanında, kartellerin öz aralarındaki mücadelelerine da dekor oluyordu. Meksikalı önceki uyuşturucu baronu ve dünyası tek cürüm örgütü olan Sinaloa Kartelinin önceki lideri El-Chapo’nun tutuklanmasından sonraları dünyanın en kuvvetlü uyuşturucu kaçakçılarından arasında biri olan adamın karteli başsız kalamazdı. Sinaloa isimli kartel, ‘Altın Üçgen’in en önceki ve ‘kurumsal’ yapılarından biriydi ve öyle da kaldı. Ancak bu aşamate esas önder olmadığından, yepyeni karteller Sinaloa ile yarışıyor, uyuşturucu pazarında yarış kızışıyordu. Sinaloa’nın en kuvvetlü rakibi ise El-Mencho’ydu!

ALTIN ÜÇGEN KİMİN? ABD SEÇİMİNİ YAPTI

Güney Amerika deyince akla birinci gelenlerden arasında biri da uyuşturucu maddelerin üretimi ve kaçakçılığıdır. Bölgedeki en ehemmiyetli imalat merkezlerini ele geçiren karteller, kaçakçılıktan elde edilen gelirle silahlanıp, muazzam birer örgüt haline gelebiliyor, zamanlar zaman devletleri liderlerine ve ordularına bile kafa tutuyordu. 2024’ün 1 Ocak ile 24 Temmuz günleri ​​arasında, Meksika'da ele geçirilen ve 1 yıldan kısa tek süresi evvel ABD'den satın alındığı belirleme edilen silahların oran 57'sinin kaynağı Arizona'ydı. Bu da tek ateşli silahın kaçakçılık amacıyla satın alınıp alınmadığının ehemmiyetli tek göstergesiydi. Eski Meksika Devlet Başkanı Felipe Calderon da silahlı örgütlerin mücadeleler ettiği liderlerden biriydi. İktidarda bulunduğu 2006 ve 2012 yılları arasında kartellere vahim operasyonlar düzenlemiş, uyuşturucuyu tek sualn bulunmaktan çıkarmayı hedeflamıştı. Ancak hiçbir şeyler beklendiği gibi olmadı. Zaten eli kanlı olan karteller, devletyi daha da karışık ve kanlı tek sürece göçeşitmüştü. Yani Calderon tartışmalı tek hamleyle işi iyice kızıştırmış gibi görünüyordu. Tabii karteller büyüyor, ilave yerde hükmü geçer hale geliyordu. 2016’da El-Chapo’nın oğullar kez tutuklanmasının ardından yepyeni tek sürece girilmek üzereydi. Ülkenin ABD pazarına hâkim karteli Sinaloa, bilhassa fentanil ve metamfetamin sevkiyatındaki gücünü artırmıştı. ABD’ye en fazla uyuşturucu akışını sağlayan ağlardan birini elinde tutan Sinaloa, organize eden tek yapıydı. Üstelik da pazarın oran 40 ila 50’sinin elinde olduğu öngörü edildiğinden onunla rekabete girdi cesur ve saldırgan tek üslup lüzumtirirdi. Yerel kartellerin yanında El-Mencho ismi öne çıkıyor ve Jalisco Yeni Nesil Karteli (CJNG) bu tavrı yeterince sergileyebiliyordu. Öyle ki zamanla pazarın kalan oran 30 ila 40’lık kısmı CJNG’nin eline geçmişti. Ancak kaba kartel, ABD’ye göre önceki ve organize eden kartele oranla giriş edilebilir sınırları aşıyordu. Tam da bu lüzumçelerle tek ameliyat gerçekleşeceğini artık herkes öngörü ediyordu!

EL-MENCHO’NUN KADERİ! TARİHİN EN ÇOK ARANANI

Jalisco Yeni Nesil Kartelinin (CJNG) kurucu lideri, hepsi adıyla Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, geçtiğimiz günlerdeki ölümüne kadar Meksika'da en çeşitlilik aranan kişiydi ve ABD’de da en çeşitlilik arananlardan arasında biri olmasıyla ilgi çekiyordu. Kartel lideri ölmeden önce, ABD ile Meksika hükûmetleri, tutuklanması için ihbar ya da malumat veren kişiler için 15 milyon dolarlık ve 30 milyon MXN pesosu koymuştu. Öyle ki öldürdü değil sağ elegeçirdi asıl hedefti. Ancak bu muvaffakiyetlamadı ve kartel lideri 59 yaşında öldürüldü. Ölümüne dek enteresan tek yaşamı olan El-Mencho, en saldırgan kartellerden biriyle anılmadan evvel horoz dövüşlerine olan ilgisi dolayı 'Horozların Efendisi' olarak da ün salmıştı. Avokado yetiştiren yoksul tek ailede gelişen kartel, bugünkü güvenilmez ve riskli imjına bürünmeden evvel tarlalarda çalışmak için ilkokulu bırakmış, 14 yaşına geldiğinde ise çok esrar tarlasında asayiş vazifelisi olarak çalışmıştı. Bu onun uyuşturucu maddelerle birinci tanıştığı dehemmiyetdi. O günlerde kendisi için daha iyice tek yaşam istediğine şart vererek bilinen hikâyesinin başladığı yere, ABD'nin Kaliforniya eyaletine kanundışı biçimde göç etmişti. ABD'de kimliğini gizledi için takma isimlere gereksinim duyan kartel, 19 yaşındayken San Francisco Polisi tarafından çalıntı mal ve hepsi silahlı taşımaktan tutuklanmıştı. 30 yaşına geldiğinde Meksika'ya hudut dışı edilen El-Mencho, devletsine döndüğünde kanunsuz imajının aksinden ‘emniyetli’ tek imaj çizmeye hazırlanıyordu.

Meksika'da, Jalisco eyaletindeki Cabo Corrientes ve Tomatlán'ın polis kuvvetlerine katıldığında geçmişine bakılınca uzunluğu tek kariyeri olmayacağı anlaşılıyordu. Polislikten yakında vazgeçen kartel, emniyeti da suçu da bilen arasında biri haline gelmişti. Bir süresi sonraları tecrübesini Milenio Kartelinin hepsi zamanlı üyesi olarak başlıkşturmaya başladı. Milenio Karteli ile ilişkisini kuvvetlendirmeye niyetli olduğundan kartel liderinin evlat kardeşlerinden arasında biri olan Rosalinda González Valencia ile evlenmeye şart vermişti. Suç dünyası için yepyeni ve ışıltılı tek doğuşun ayak sesleri yaklaşmıştı. 12 Ağustos 2003'te patronu Meksikalı ytesirliler tarafından tutuklandığında onun liderliğe yükselen hikâyesi başlamıştı. Ancak her arasında biri aydınlıktan evvelki en koyu zulmet henüz gelmiş değildi. Los Zetas olarak bilinen rakip tek cürüm grubu, Körfez Kartelinin desteği ile Milenio Karteline mukabil silahlı tek taarruz düzenlemiş, bu taarruz El-Mencho için sürgünün kapılarını aralamıştı. Üyesi olduğu kartel bu olayların ardından ikiye bölünmüş olsa da El-Mencho için artık stratejiklik tek savaşın başlaması lüzumiyordu. Rakiplerine mukabil devleti ve hükümeti savunuyor gibi yapması güvenen duygusunu aşılamıştı. Böylece CJNG’yi kurup önderlik edecek tekbaşına ad da kendisi olmuştu. O sırada Sinaloa Karteli ise geçmişten gelen neredeyseymiş sarsılmaz gücüyle faaliyetlerine devam ediyordu. Ancak yaşamı El-Mencho’yu dövüşçü tek adam haline getirmiş ve Sinaloa için da savaşmaktan diğer tek hal bulamamıştı.

RAKİBE DE DEVLETE DE YENİLMEYEN KARTEL! BİNLERCE İSTİHDAM BİNLERCE ÖLÜM

1960'lardan itibaren tahminen 20 binlerce çiftçi, esrar ve afyon yetiştiriciliği yoluyla ABD’deki kanundışı uyuşturucuların oran 74'ünü üretti için Altın Üçgen bölgesine gelmişti. El Chapo'nun Sinaloa Karteli'nin doğduğu mekan olan Sinaloa, 2010'ların sonuna kadar El-Chapo’nun kontrolü altındaydı. Bu denetim mahalli siyaseti da tesirliyor, iş edilen işçiler kartelin yardımlediği kişileri seçiyordu. Bölge, 1975'ten 1988'e kadar Condor Operasyonu'nda ve Meksika Uyuşturucu Savaşı sırasında Meksika hükümeti tarafından hedefleri alınmış olsa da dönüp dolaşıp yine Sinaloa'nın kalesi olmuştu. Bu döngün 2020’lere kadar sürdü. Suç örgütleri, iş sağlayarak yardımlerini kuvvetlendirdiklerinden pek çeşitlilik şahıs karnı doysun diye bu işi sürdüren güçundaydı. Science dergisinde yayınlanan Meksikalı ve Avrupalı ​​incelemecıların 2023 tarihli tek çalışması, kartellerin devletleri genelinde 160 binlerce ila 185 binlerce kişiyi iş ettiğini öngörü ediyordu. 130 milyona yakındaki nüfusu olan Meksika için yalnızca tek kartelin bu gücü uç tesirliydi. Çünkü devletde bu ölçekte tahminen 7 kartel vardı. Onun dışında da 30’a yakındaki küçüklük ölçekli cemaat iş sunuyordu. Yani devletnin ehemmiyetli hasılat kaynaklarından arasında biri olan tarımda, ehemmiyetli tek ödeyen uyuşturucu maddeler üretimi başlıksunda öne çıkıyordu. Pasifik kıyısındaki Sinaloa eyaleti ayrıca ibretlik tek öyküyü da gün sayfalarına kaydetmişti.