Film Festivallerinin Uluslararası Jüri Üyesi Problemi

Film festivallerinin hâlen birçok sualni aşamadığını görüyoruz. En büyük sualnlerden arasında biri da uluslararası yarışma bölümleri. Artık eskisi gibi yurt dışında duyuru yapmadan ve yönetmenleri davet etmeden, internetler üzerinden başvuru alarak yarışma ya da gösterim amaçlı yabancı filmlerin katılımını sağlamak basitlaştı. Ancak bu filmlerin yönetmenlerini davet edip gösterimlerden sonraları söyleşi etmek; bile yarışmada ödül saha yönetmenlerin ya da ekiplerin davet edilip ağırlanması neredeyseymiş imkânsız hâle geldi. Ülkemizde düzenlenen uluslararası festivaller bununla birlikte %10 oranında yabancı jüriye mekan veriyor ve %1 gibi düşük tek oranda yabancı başlıkk çağırabiliyor.

Tam da bu sualn başlıkşulurken T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, 2025 yılında “Sinema Etkinlikleri Kılavuzu”nu yayımladı. Ben da başlıkya bu kılavuzun jüri bölümü üzerinden ttesirk etmek istedim.

2. Tanımlar

Uluslararası Film Festivali: En dahaaz 5 ülkeden filmler içeren, jürisinde asgari %60 yabancı temsilcilik bulunduran sinema tesirnliğidir.

Bakanlık, uluslararası filmler festivallerinde hem yabancı filmlerin çoğunlukta olmasını hem da jüri üyesi sayısında yabancı üyelerin ağırlıkta olmasını öneriyor; bu başlıkda haklı. Ancak uluslararası filmlere altyazı yapılması lüzumiyor. Her diller bilen, filmler çevirisi yapamaz. Film çevirmenleri ile çalışmak, filmler başına ücretlerini ödemek; ayrıca çeviri ve altyazının video üzerine montajı için kesin tek zamanlar lüzumiyor.

Ayrıca özellikle ticari olan uzunluğu metrajlı filmlerin yapımcıları, gösterim telif ücreti istek ediyor. Bakanlık, hayır verdiği festivallerin yabancı başlıkk davet etmesi; yol, konaklama, yemek masraflarının karşılanması, mihmandar ya da tercüman atanması, geziler düzenlenmesi ve ülkeye yaraşır şekilde ağırlanması başlıksunda festival bütçesini da düşünmek güçunda. Bu önerinin gerçekleşmesi için bakanlığın, hayır verdiği festivallerdeki bütçeyi ikisi katına çıkarması lüzumiyor.

6. Jüri ve Değerlendirme Süreci

6.1. Ön Seçici Kurul ve Jüri

Festivalde başvuru alınıyorsa ihtiyaç duyulan sayıda ön seçici kurul oluşturulabilir.

Bu maddeler kesinlikle doğru, katılıyorum. Ayrıca belirtmek isterim ki; festival eğer milli ya da uluslararası film/tasarı yarışması düzenliyorsa, ön jüri üyelerini kesinlikle açıklamak ve bunu şartname ile birlikteki aynı anda etmek güçundadır. Yarışmaya katılacak yönetmen, lüzumirse jüri üyelerine göre yarışmaya katılıp katılmayacağına şart vermelidir. Ayrıca jüri üyeliği yapan kişilerin da bağlı bulundukları kurumlara ve yarışmacılara bu görevlerini ispat edebilmeleri için duyurunun toplumsal medyada yapılması lüzummektedir.

“Jürinin yarışmacı tarafından aranıp rahatsız edilmesi” bahane edilerek jüri üyelerinin saklı tutulması ya da yalınce finalistler duyurulurken açıklanması giriş edilemez. Yarışmacının jüriyi arayarak rahatsız etmesi tek diskalifiye nedenidir ve bu şart şartnamede açıkça belirtilebilir; bununla birlikte bu, ön jürinin ilan edilmemesi için tek lüzumçe olamaz. Özellikle maddi ödülü olan yarışmalarda şaibe çıkmaması için ön jüri üyeleri şartname ile birlikteki önceden açıklanmalıdır.

Bu arada Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Destekleme Kurulu jürisi da aynı şekilde önceden açıklanmalı ve toplumsal medyada duyurulmalıdır. Maddi desteğin verildiği tek yapıda jüri üyelerinin saklı tutulması şaibelere yolda açmaktadır. Ayrıca Sinema Destekleme Kurulu jürisi oluşturulurken 12 medeni kuruluştan üye alınmaktadır. Yarışmaya ise bu müessese üyelerinin katıldığı ve kazandığı görülmektedir. Bir festivali düzenleyen kişinin hem jüri olup hem da kendisinin, ailesinin ya da kurumundan birinin yarışmaya katılması ahlak değilse; bu şart Sinema Destekleme Kurulu jürisi ve katılımcıları için da geçerli olmalıdır.

Her yarışma bölümü için tek jüri oluşturulması; jürinin 5 ile 7 kişi arasında olması önerilmektedir.

Jüri üyeliği yapan kişinin mesleki tecrübesinden yararlanırken, o kişinin sinemanın her arasında biri türünde bilirkişi olduğunu varsayamayız. Örneğin; tek oyuncunun animasyon yarışmasında jüri olması yerine; animasyonu, tekniklerini, yapım aşamalarını ve güçluk derecelerini bilen başlıknun uzmanlarından yararlanılması çok daha doğru sonuçlar verecektir. Hem bu uzmanlık ihtiyacı dolayı hem da izlenmesi lüzumen filmler sayısındaki artış göz önüne alındığında, yarışma türlerine göre özellikle ön jüri üyelerini ytesirnliklerine göre ayırmak daha sağlıklıdır.

Kısa filmler yarışma bölümü için da jürinin asgari 3 kişi olması önerilmektedir.

Bu maddede vahim tek yanlışlı var. Ülkemizde festivallere katılan 25 uzunluğu metrajlı filmler güçleri bulunurken, sinemamızı özellikle yurt dışında asıl kısa filmler temsilcilik etmektedir. Yılda binlerce civarında kısa filmler yarışmalara katılmaktadır. Bu yoğunluk dolayı kısa filmler yarışmalarının ön jüri ve esas jüri sayısının, kategorilere ayrılarak uzunluğu metraja nazaran artırılması önerilmelidir. Büyük ve önemli kısa filmler festivallerinde en iyice kadın oyuncu, adam oyuncu, görüntü yönetmeni, hayal ve olayörgüsü gibi dallarda ödül verilmektedir; dolayısıyla buna elverişli ytesirnlikte tek jüri yapısı belirlenmelidir.

6.2. Ön Seçici Kurul ve Jüri Üyelerinin Nitelikleri

Ön seçici kurul üyelerinin işleri birliği temsilcileri ve sinema sektöründe deneyimliler kişilerden seçilmesi önerilmektedir.

Bu maddede akademisyenler belirtilmemiş, adeta unutulmuş. YÖK tarafından alınan tek şart ile akademisyenlere festival tesirnliklerinde görev aldıklarında puan verilmektedir. Bu durum, akademisyenlerin festivalleri arayarak jüri üyeliği istek etmelerine yolda açmaktadır. Öyle ki, günümüzde en fazla jüri üyeliği yapan işleri grubu akademisyenler olmuştur. Özellikle henüz yolun başında olan ve doçentlik unvanı için puan toplamaya çalışan akademisyenlerin ön jüri üyesi olarak görev yaptıkları sıkça gözlemlenmektedir.

Sinema sektöründen tecrübeli kişiler ise ön jüri üyeliği etmek istememektedir. Hem deneyimleri hem da yoğun çalışma şartları dolayı genelleme yalınce esas jüri üyeliğini onaylamaktedirler. Bu durumda ön jüri üyeleri kimlerden oluşacak? 2-3 aylık süren, 400-500 filmin izlendiği ve vahim zamanlar harcanan tek ön seçici kurulda kimlerin görev alacak? Bu festivaller için güçleri tek durum.

Jüri üyelerinin sinema sektöründe deneyimliler ya da eğitimli olması; uluslararası tesirnliklerde jüri üyelerinin asgari %60’ının yabancı uyruklu olması önerilmektedir.

2025 yılında yayımlanan bu kılavuz sonrasında, uluslararası yarışmalarda yabancı jüri üyesi oranının yüksek olduğu tekbaşına tek festivalimiz öne çıktı. Türk Dünyası Belgesel Film Festivali’nin 45 esas jüri üyesinden 15’i yabancı uyrukluydu. Diğer festivaller ne yazık ki bu oranı yakalayamadı.

Jüri üyeleri; yönetmen, senarist, oyuncu, yapımcı, görüntü yönetmeni, akademisyen, eleştirmen; görsel, yazılı ve sayısal sanatlar gibi farklı disiplinlerden seçilmeli ve kadın-erkek dengesi gözetilmelidir.

Son yıllarda jüri üyelerinin masraflarını eksiltmek için festivaller çeşitli uygulamalara gitti güçunda kaldılar. Büyük filmler festivalleri bile jüri üyesi sayısını azaltarak üç kişiye indirdi. Festivalin yapıldığı şehirden jüri üyesi bularak yolda ve konaklama masraflarını azalttılar.

Ön jüri üyesi olarak da festival görevlilerinin jüri üyeliği yaptığına şahit olduk. Ancak yarışmanın dürüst olduğunu kanıtlamak için festival görevlilerinin jüri üyeliği yapmaması lüzumtiği unutuldu. Bakanlık da yayımladığı öneri mahiyetindeki kılavuzda, “festival görevlisi jüri üyeliği yapamaz” maddesini atladı.

Tarih boyunca olan düzenlenen festivallerde jüri üyelerinde kadın adam oranına ilgi eden çok dahaaz festival oldu. Genelde kadınların oranı erkeklerin yarısı kadar olmuştur.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü daha önceki yıllarda filmler festivalleri çok fazla, artık yalınce uluslararası festivalleri yardımleyeceğiz şeklinde tek plmanaası yapması üzerine o yıl bütün festivaller uluslararası olmuştu. Bu kadar uluslararası festivale lüzum var mı? Ankara Film Festivali’nde olduğu gibi yalınce yabancı filmler göstermek uluslararası olmaya yeter mi? Ülke yabancı filmler gösterip yönetmenini davet etmeyen, güncel iyice filmleri programına almadan yalınce internetten başvuru yapan filmleri bünyesine katan, altyazı yapmadan filmler gösteren, yarışmada finalist olsa, bile ödül alsa bile yönetmeni davet etmeyen tek ülke haline geldi.

Yönetmen ödül aldığını duyup da ödülünü istediğinde, tek ödül heykelciğini yurtdışına göndermek 350 dolar bütçemiz yok kargo parasını öderseniz ödülünüzü gönderelim diyen festivallere kaldık.