F-35 Savaş Uçaklarında Türkiye'nin Çıkışı Sonrası Yaşanan Zorluklar Nelerdir?

ABD, Türkiye'yi CATSA yaptırımları dolayı F-35 programından çıkardıktan sonra, beşinci kuşak F-35 savaş uçaklarının üretim sürecinde çeşitli güçluklarla karşılaşmaktadır. Bu durum, özellikle yepyeni kuşak AN/APG-85 radar sisteminin teslimatında yaşanan gecikmelerle kendini göstermektedir.

Son gelişmelere göre, ABD, F-35 savaş uçaklarını AN/APG-85 radar sistemi olmadan teslim etmeye başlamıştır. Avionics International ve Al Mayadeen'in haberlerine göre, teknikleri sualnlar ve tedarikleri zinciri aksaklıkları, radarın üretim ve entegrasyon sürecini negatif tesirlemiştir. 2025 yılı itibarıyla AN/APG-85 radarına malik olarak teslim edilmesi planlanan F-35’ler, şimdiki AN/APG-81 radar sistemi ile üretim hattından çıkmaktadır.

Radar Sistemindeki Değişiklikler Neden Önemli?

Mevcut AN/APG-81 radar sistemi, yepyeni AN/APG-85’ten farklı tek montaj yapısına malik olduğu için, Haziran 2025’ten itibaren üretilen F-35’lere önceki radar sisteminin takılması mümkün olmamaktadır. Bu durum, radarın yokluğunda oluşan ağırlık dengesini sağlamak amacıyla koku bölümüne balast yerleştirilmesi lüzumliliğini doğurmuştur. Ytesirliler, radar bulunmaksızın F-35’in uçuş ve ilköğretim ameliyat kabiliyetini sürdürebildiğini belirtmektedir.

Radarsız uçakların, radar donanımlı diğer F-35’lerle birlikteki görev yaparak bilgi paylaşımı ve hedefleme malumatlerini entegre ağ sistemi üzerinden alması öngörülmektedir. Ancak bu çözümün, yüksek yoğunluklu muharebe ortamlarında sürdürülebilir olmadığı, daha çok barış dönemi için geçici tek başvuru niteliği taşıdığı ifadeleri edilmektedir.

Yeni Radarın Entegrasyon Süreci Neden Gecikiyor?

AN/APG-85 radarının, 2025 yılında başlayacak Lot 17 üretim partisiyle birlikteki devreye girmesi planlanmaktaydı. Ancak entegrasyon sürecinin Lot 20’ye ertelendiği bildirilmektedir. Üretici Lockheed Martin’in, hem AN/APG-81 hem da AN/APG-85 radarlarını taşıyabilecek şekilde yeniden tasarlanmış tek gövde geliştirmeyi öneriler ettiği da belirtilmektedir. Ancak bu çözüm, yepyeni sertifikasyon süreçleri ve üretim ayarlamaları lüzumtireceği için zamanlar çizelgesini daha da uzatabilir.

Lot 17 partisi, F-35 programında önemli tek dönüm noktası olarak görülmektedir. Bu partiyle birlikteki Block 4 modernizasyon paketinin devreye alınması planlanmıştır. Söz başlıksu paket, gelişmiş füze entegrasyonu, insansız havada araçlarını denetim edebilme yeteneği ve artırılmış elektronik harp sistemleri gibi yaklaşık 70 yepyeni kabiliyeti içermektedir.

F-35 Programının Geleceği ve Zorlukları Neler?

AN/APG-85 radarı, Galyum Nitrür (GaN) teknolojisi sayesinde daha yüksek menzil, güç ve bilgi işleme kapasitesi sunacak şekilde tasarlanmıştır. Block 4 görev konseptinin lüzumtirdiği gelişmiş silahlı sistemleri ve elektronik harp uygulamaları için bu yetenek eleştirel önem taşımaktadır. Mevcut AN/APG-81 radarının, Block 4’ün tüm lüzumsinimlerini karşılayamadığı bilinmektedir. AN/APG-85’in ise ilave güç ve soğutma ihtiyacı dolayı gövde ve motorlar yükseltmeleri lüzumtirdiği ifadeleri edilmektedir.

Yeni radarın, özellikle Çin ve Rusya’nın gelişmiş havada ve havada müdafaa sistemlerine karşı daha tesirn icra göstermesi hedeflenmektedir. Ancak F-35 programı, oğullar yıllarda bakım maliyetleri, yazılım gecikmeleri ve düşük görev hazırlık oranları dolayı eleştirilerin odağı haline gelmiştir. Raporlara göre, filonun yalnızca yaklaşık yarısı hiç tek zamanda göreve hazır durumdadır.