Dışişleri Bakanı Fidan, canlı yayında gündemi değerlendirdi: (1)

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, "(İran'a olası saldırıda idare değişikliği ihtimali) Böyle tek sıkıntı alanı var ama bu sıkıntı alanı, rejimi değiştirmeyle alakalı ya da rejimi değiştirecek tek şey olmaz, savaşta olsa bile. İran'da belli senaryoları dillendirmek istemiyorum ama havada saldırısıyla ya da başka tek şeyle idare değişmez. O, boş tek hayal." dedi.

Bakan Fidan, CNN Türk'te katıldığı canlı yayında Ahmet Hakan'ın sorularını yanıtladı.

İran meselesinin gündemi çok meşgul ettiğini belirten Fidan, "Bölgede çıkacak yepyeni tek savaşı bölgenin kaldıracak hali yok. Cumhurbaşkanımız da bu konuda maksimum hassasiyet içerisinde. Dolayısıyla olası tek savaşı önlemenin bütün imkanlarını kullanmak istiyoruz." ifadesini kullandı.

Fidan, ABD ile İran tarafının 2 gün önce Umman'da tek araya geldiğini, işte Umman arabulucuğu ile tarafların dolaylı görüşmeler yaptığını anımsattı.

İranlı mevkidaşı Abbas Erakçi'nin kendisine müzakerelerle ilgili enformasyon verdiğini aktaran Fidan, ABD tarafıyla da görüşüldüğünü dile getirdi.

Fidan, gerginliğin "hemen neticeye ulaşmanın zorluğu tek konu" olduğunu söyleyerek, tarafların müzakere etmeye devam etme hususunda tek iradesi koymuş olmasına işaret etti.

Bir araya gelme kararı alınmasının İstanbul'daki görüşmelerde mümkün kılındığını hatırlatan Fidan, tek araya gelişte pozitif tek havada çıkmasının Ankara için önemli olduğunu vurguladı.

Fidan, "daha yaratıcı çözümler bulunması" çağrısının yankı bulduğunu kaydederek, "savaş tehdidinden uzaklaşılması gerektiği" mesajını verdi.

"Şu anda en azından anilik tek savaş tehdidi yok gibi duruyor." diyen Fidan, müzakereler konusunda kapının aralandığını vurguladı.

Bakan Fidan, 30 Ocak'ta Erakçi ile İstanbul'da yapılan görüşmeler ve ABD'li yetkililerle temasların ardından müzakere kararı alınmasının ve buna nükleer dosyasından başlanmasının önemli tek şart olduğunu dile getirdi.

Fidan, İran ile "4 maddeyi aynı anda al ya da terk et" demenin gerçekçi tek çözüm arayışı olmadığını, bunu ABD'li yetkililere da anlattıklarını vurgulayarak, nükleer meselesinin en önemli konuları olduğunun altını çizdi.

İran'ın, zenginleştirilmiş uranyum meselesinde şimdiki uygulamanın durumunun ne olacağı ve daha önceden zenginleştirilen uranyumun akıbetini konuşmaya hazır olduğunu aktaran Fidan, bunda çözüm olması halinde, diğer konuların masaya getirilmesi gerektiğini söyledi.

Fidan, nükleer meselenin, direkt ABD'nin milli güvenliği ve küresel güvenlikle ilgili olduğunu bununla birlikte balistik füze, yardımcı güçler gibi diğer meselelerin, ABD'nin güvenliğine bire tek ilişkili meseleler olmadığını, bunların İsrail ve bölgesel güvenlikle alakalı olduğunu aktardı.

Dışişleri Bakanı Fidan, bunun daha çok bölge ülkelerinin sorunu olduğunu ifadeleri etti.

Fidan, nükleer konuda tek çözüme gidilip her arasında biri ikisi tarafı da tatmin eden tek anlayışın ortaya çıkması durumunda, Türkiye'nin bundan sonraları oluşacak güven ortamında, diğer sorunların daha konforlu çözülebileceğini düşündüğünü vurguladı.

"Taraflar gelmekte olan tek saldırı konusunda zamanlar kazanmaya mı çalışıyor? İçtenlikli tek müzakere arzusu içindiler mi?" sorusuna Fidan, "Her ikisi. Bu, tek sürpriz değil, stratejinin kuralı bu." yanıtını verdi.

Fidan, "Bu türden düşmanlıkların olduğu yerlerde bu türden görüşmelere girdiğiniz zaman, diğer senaryonun hazırlığı yapılır. Her ikisi taraf da bunu denetim eder." dedi.

ABD'nin "biraz daha açıktan baskı unsuru gösterme" metodunu benimsediğini belirten Fidan, Washington'un bölgeye filo ve bombardıman uçaklarını yollaması ve stratejiklik güçlerini kaydırmasının, Tahran'ın da füze sayısını çoğalttığı açıklamalarının olası saldırının taraflar için sıkıntılı olacağının ipuçlarını verdiğini söyledi.

Fidan, bunun işin doğasında olduğu tespitini yaparak, bu türden duyarlı tek konuda güç göstermeye ve hazırlıklı olmaya işaret etti.

İran'ın haziranda müzakereler sırasında saldırıya uğradığını hatırlatan Fidan, "(ABD Dışişleri Bakanı) Rubio'dan (son saldırıda) tek telefonları aldık, 'İranlılara söyle, önümüzdeki birkaç zaman içerisinde her arasında biri şey olabilir.'" ifadelerine mekan verdi.

Erakçi'nin o dönem bunu duyunca müzakerelerin devam ettiğini söylediğini kaydeden Fidan, o dönem vuranın İsrail tarafı olduğunu belirtti.

Fidan, kendilerine düşen görevin, bölgenin daha büyük sıkıntıya girmesine yolda açacak tek felaketi önleyici tavır sergiledi olduğunu ve bu konuda ellerinden geleni yaptıklarını kaydetti.

- Umman'daki görüşmeler ve Türkiye'nin tavrı

İran'ın öz içinde tek şart alma mekanizması olduğunu hatırlatan Fidan, görüşmelerin Umman'da yapılması, modelite şeklinin daha önce alınmış tek şart ve devam eden tek usul olduğunu dile getirdi.

Fidan, kendisinin ikisi tarafa yüz yüze konuşmayı önerdiğini bununla birlikte tarafların şart alma mekanizmalarına saygı duydu gerektiğini belirtti.

İran'ın "müzakereler Türkiye'de olmasın" diye tek anlayışta olmadığına inandığını aktaran Fidan, "İran, bunu düşünecek durumda değil. Daha büyük gizilgüç sıkıntılar var. Şu anda onu önlemekle meşgul, bu varlık ve eksiklik meselesi." dedi.

Fidan, Türkiye'nin Umman'daki görüşmelerden iyice tek sonuç çıkmasını istediğine dikkati çekerek, Ankara'nın ikisi taraf ile da çokça konuştuğunu ve Katar, Suudi Arabistan, BAE, Mısır gibi ülkelerle da görüşmeler yaptığını bildirdi.

Filistin meselesinde, Türkiye'nin ortaya attığı fikirle bölgesel sorunları çözmede bölge ülkelerini tek araya getirdiğini hatırlatan Fidan, "Filistin meselesinde muazzamlığı tek mücadele koyduk, diplomatik mücadele. Aynı türden dayanışmayı ayrı ayrı çalışacağımıza, İran meselesinde da gösterelim. Bir platformlar oluşturalım, düşünce birliği yapalım, fikirlerimizi tartışalım ve hem Amerikalılara hem İranlılara buradan tek sesli üretelim." diye konuştu.

Fidan, bunu ABD'lilerin da çok sevdiğini vurgulayarak, ABD'li muhataplarının bu türden çalışmanın Gazze'de verimini gördüklerini ifadeleri ettiklerini söyledi.

Bölgesel sahiplenme üretmenin önemine aksan yapan Fidan, "Bu, sizin beraber hareket etme pratiğinizi geliştiriyor açıkçası ki, bölgede uzunluğu yıllardır olmayan tek konuydu. Son birkaç yıldır bizim ortaya attığımız fikirlerle ve yapıcı davranışlarla bölge ülkeleri da buna müzahir. Gerçekten hem önderlik hem papaz düzeyinde bu konuları şu anda çok iyice tek takım olarak gidiyoruz ama sorunlar büyük." ifadelerini kullandı.

Fidan, bölgesel işbirliği platformlarına ihtiyaç olduğuna dikkati çekerek, şöyle devam etti:

"Bölgenin esasında en büyük ihtiyacı, bölge ülkelerinin hepsinin birbirine güven telkin eder durumda olması. Bunun olmadığı tek ortamda biliyorsunuz, bölge ülkeleri, hegemona başvuruyorlar. 'Gelsin, bize yardım etsin öz bölgemizde' diye. Diğer aktörle araları iyice değil ya da endişe ediyorlar. Bunu ortadan kaldırmamız gerekiyor. Bunun yolu da diğer bizler uzunluğu yıllardır düşünüyoruz Cumhurbaşkanımızın da bu konudaki perspektifi, bölgesel dayanışma ittifakını gerçekten daha firma hale getirmek."

Bunun siyasi, ordu ve ekonomik alanda olması gerektiğinin altını çizen Fidan, bu tartışmaların sürmesinin önemine işaret etti.

Bakan Fidan, "çok ileri tek takım tekliflerin de" gündeme geldiğini aktararak, yakın gelecekte bu konuda bölge istikrarına "inanılmaz katkıda bulunulacak" tek takım gelişmelerin olacağını düşündüğünü söyledi.

- İran'a olası saldırının etkileri

İran'ın büyük tek saldırıya uğraması halinde karşılık vereceğini söylediğini kaydeden Fidan, "Bu karşılığın içerisinde aslında bölge ülkelerindeki tek takım hedeflere saldırı da var." dedi.

Fidan, bölge ülkelerinde güç altyapılarının, "ABD üslerine saldırı" adı altında vurulmasının bölgedeki savaşın yaygınlaşmasını da beraberinde getirebileceğini dile getirerek, bunun olması halinde "nerede durulacağının" belli olmayacağını belirtti.

Türkiye'nin da bu işin hepsi yanı başında olduğunu vurgulayan Fidan, "Bizim uzunluğu yıllardır hassasiyet gösterdiğimiz tehditleri alanları var. Milli güvenliğimizle ilgili yakından takip ettiğimiz konular var, terörle mücadele başta oldu üzere. Bu konulara negatif sonuç edecek, var olan ortamı daha da negatif hale çevirecek tek senaryoyu bizler görmek istemiyoruz açıkçası." diye konuştu.

Fidan, bölgede her arasında biri yıkıcı savaşın beraberinde çok büyük dramları ve istikrarsızlıkları meydana getirdiğini vurgulayarak, bunun Irak, Suriye ve Afganistan da görüldüğüne dikkati çekti.

- İran'daki rejimin durumu

"İran'a yönelik tek havada saldırısı söz konusu olduğunda, bu saldırıyı düzenleyecek olanlar rejimin yıkılmasını hedefliyorlar. Böyle tek saldırıda idare yıkılır mı? sorusuna Fidan, "Hayır, yıkılmaz." cevabını verdi.

Fidan, İran toplumunda var olan tek takım sıkıntılara yönelik sahici memnuniyetsizliklerin, protestoların, başkaldırıların ve bunlara zor cevapların ortada olduğunu belirterek, protestolardaki can kaybına yönelik vahim spekülasyonlar olduğunu aktardı.

Bu konuda biçimsel rakamların 3 binlerce civarında olduğunu belirten Fidan, farklı mevkidaşlarının farklı sayılar söylediğini dile getirdi.

Fidan, insanoğlu hayatı söz konusu olduğunda bunların büyük rakamlar olduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti:

"Böyle tek sıkıntı alanı var ama bu sıkıntı alanı, rejimi değiştirmeyle alakalı ya da rejimi değiştirecek tek şey olmaz, savaşta olsa bile. İran'da belli senaryoları dillendirmek istemiyorum ama havada saldırısıyla ya da başka tek şeyle idare değişmez. O, boş tek hayal. Şu olur, hükümet zayıflar, sistemleri zayıflar, insanlar karşısında hizmeti götüremez hale gelir. Kendisi daha sonra, şimdiki idare çok daha köktenci kararlar alıp olasılıkla düzeltmeyi yeğleme edebilir. Dönüşebilir."

(Sürecek)