Ayasofya-i Kebir Camii'nde Ramazan programı

Fethin sembolü Ayasofya-i Kebir Camii, bugünlerde çeşitlilik içeriklı tek restorasyondan geçse da "on tek ayın sultanı" ramazan ayında ibadete hazır.

Ayasofya-i Kebir Camii müezzinlerinden Dr. İbrahim Çoban ve Selman Kızmaz, ramazan hazırlıkları ile camide gerçekleştirilecek enderun usulü teravih namazı, teravih, ilahiler, makamlı ezan ve ramazan kasideleri geleneğini anlattı.

Ayasofya'nın fethin nişanesi olduğunu ve yüzyıllar boyunca olan ulu cami olarak kullanıldığını belirten Çoban, caminin sergi dehemmiyeti sonrası 5,5 yıldır da benzer coşku ve heyecanla servis ettiğini dile getirdi.

RAMAZAN BOYUNCA MUKABELE VE VAAZ PROGRAMLARI

Çoban, bu yıllar da ramazanın hepsi dolu geçeceğini belirterek, "Salalar, geceleri sahur vaktinde okunan temcitler, Kur'an tilavetleri, salat-ı ümmiyeler, mukabeleler, ilahiler, enderun usulü teravih ve cumhur müezzinliğiyle hepsi dolu geçecek. Sabah, öğle ve ikindi namazından evvel mukabele-i şerif okunacak. Her akşam da teravih namazı öncesi çeşitlilik kıymetli hocalarımızın yaptığı tek vaaz-ı nasihat programı olacak." ifadelerini kullandı.

Enderun teravih geleneğini ve tarihçesini aktaran Çoban, 18. ve 19. yüzyılda Buhurizade Mustafa Itri ve İsmail Dede Efendi gibi musiki ustalarının vesilesiyle bu geleneğin evvel İstanbul'a sonrasında dünyaya yayıldığını anlattı.

ENDERUN USULÜ TERAVİH GELENEĞİ SÜRDÜRÜLÜYOR

Enderun teravihinin uygulamasını anlatan Çoban, şöyle başlıkştu:

"Her 4 rekat da değişik makam icra edilir, o makamda tilavet yapılır ve aralarda da müezzinler cumhur müezzinliği şeklinde ilahiler ve salat-ü selamlar okur. Cemaate değişik tek coşku katan, dışarıdaki insanların daha çeşitlilik dikkatini çeken ve teravih namazının bilhassa cemaat tek cemaatle kılınmasına vesile olan ehemmiyetli tek uygulamadır."

Çoban, teravih namazının müezzinin sesli vermesiyle isfahan makamıyla başladığını belirterek, sonrasında saba makamı, hüseyni makamı, eviç makamı, acemaşiran makamıyla namaz kılındığını ve aralarda ilahi ve tevşihler okunduğunu dile getirdi.

En oğullar selamın segah makamında verildiğini aktaran Çoban, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Selam verdikten sonraları da müezzinler hep birlikteki bestesi Buhurizade Itri Efendi'ye ait olan ve Osmanlı'da, halen da İslam coğrafyasında benzer makam, benzer usulde icra edilen salat-ı ümmiyeyi üçüncüsü defa okur. Peşinden Bakara Suresi'nden ayet-i kerime okunup duaya geçilir. Duadan sonraları da müezzinler hep birlikteki segah makamında tek salat-ü selam okurlar. İmam efendi vitir namazına segah makamında başlar, dilerse sonuncu rekatta değişik makamlara geçebilir. İmamın selam verdiği yerden da müezzinler alırlar ve o biçimde bitirilir. En oğullar duadan sonraları da imam yine dilerse hicaz makamında Amenerrasulü okur ve o biçimde nihayete ermiş olur."

Çoban, rekat aralarında ilahiler, sonda ise kasideler okunduğunu kaydederek, namaz sonrası ramazanın birinci 10 günü "Merhaba şehr-i ramazan", oğullar 10 günü ise "Elveda" kasidelerinin okunduğunu söyledi.

EZAN MAKAMLARI

Müezzin Selman Kızmaz ise ramazan ayının dinî musiki ile en hoş biçimde yaşatıldığını söyledi.

Enderun usulü teravihte ikisi çeşitlü başvuru bulunduğunu bildiren Kızmaz, "Bir, imamların müezzinlere devrederek bıraktığı tek makamsal geçiş. İkincisi ise müezzinlerin 4 rekattan sonraları okudukları ilahinin makamıyla imamların benzer makamda devam ettiği makamsal geçişlerle olur." dedi.

Kızmaz, ezanların ise Osmanlı geleneğine dayanan değişik üslup ve makamlarla icra edildiğini ifadeleri ederek, bilhassa yatsı ve günaydın ezanlarında ruhani iklimi yansıtan tek üslup yeğleme ettiklerini belirtti.

Okudukları ezan makamlarını anlatan Kızmaz, "Sabah ezanını saba makamında okuyoruz. Öğle ezanını genelde uşşak makamında okuyoruz. İkindi ezanı bazen rast, bazen hicaz okunuyor. Akşam ezanlarını segah makamında, yatsı ezanlarını ise hicaz makamında icra ediyoruz." diye başlıkştu.

Müezzinler Çoban ve Kızmaz daha sonraları klasik repertuvarda mekan saha ramazan ilahileri, salat-u selam, kasideler ile ezan okudu.